كسانى كه به جهت تجارت ماهى آيند ، ارامنه بادكوبهاند ولى از بيكشتى چندان اعتبار ندارند . و تجارتى چنانچه شايد نمىكنند هر ساله بيش از چهار و پنج كشتى ماهى حمل نمىشود . قرارنامه [ اى ] كه با تركمان مىبندند گاهى بىانصافى كرده به نقض آن كوشند .
تراكمه نيز دريافته معامله با آنها به سلف كنند . چه هر ساله وجه سال آينده را پيش ستانند و هيچوقت در رد عوض تخلف ننمايند . بسا باشد كه راه تجارت بسته شود و اين در وقتى است كه يكى از روسيه را با سيرى برند . چه تا استرداد ننمايند ، اهالى تراكمه ، آشوراده را اذن تجارت ندهند . بلكه همه بعوض گرفته شدهاند .
با اسراى روسيه بهتر از ايرانيان رفتار نمايند . بنوعى كه گاهى مراسلات آنها را بدست خود رسانند گويند زنان آنان را بخصوص در هنگام چپاول والامان شوهران ، با روسيه بسيار مهربانى است .
بالجمله اكنون استعداد سپاهى دريائى در آشوراده بسيار پريشان است .
بقسمى كه خود بىاسلحه نتوانند حركت كرد كشتىهاى كوچك و كهنه و از يكديگر پاشيده ، هر وقت حركت خواهند 7 يا 8 ساعت طول كشد . لازم است كه روسيه چند فروند كشتى كوچك در آنجا داشته باشند تا هنگام ضرورت معطل نمانند .
سفرنامه ايران و روسيه ( فارسى ) — صفحة 216
مساهمون: عز الدوله
ص٢١٦