در غربى سارى دو گورستان [ است ] خرمشاه و غازى رستم . هم در آنجا پيرى است اسندح نام . گنبد آن در ميان جنگلستان و گويند از اولياى خراسان بوده ، مشتى گندم از دهقانى گرفته ، پاشيد در حال ، سبز شد و بار داد . دهقان وى را جادو [ گر ] دانسته ، كشت . آنجا نيز گويند گنجى است . قبر خاتون و شاطر كنيه نيز آنجاست . مسجد جامع سارى معبد موبدان گبران بود ، بناى آن گويند از عمرو بن علا يا يحيى بن يحيى است در 125 - 742 . و مرمت آن از مازيار بن قارن .
عمارت محمد شاه كه يكى از عمارات با شكوه و مشهور بوده در عهد محمد قلى ميرزا سوخته ، در و ديوار آن باقى است . و ديوانخانه است . طاقچههاى آن مرمرى مصور به صورتهاى پاكيزه كه يكى صورت رزم شاه اسمعيل با نيكچرمان است و سرسره « 106 » آنها [ را ] با دست خود در حضور شاه سليمان جدا نموده و ديگرى صورت نادر شاه و سه زن فرنگى . از كلاه فرنگى آن به جز بناى آجرين ، چيزى برجاى نه .
عمارتى است نزديك شهر با حوضخانه ، محمد قلى ميرزاى حاكم ساخته و آب انبارى شاه عباسى دارد .
شهر سارى محدود است به ديوارهاى سنگين و بلند ، در غربى آن « 107 » خندقى عميق . گويند قلعه آن « 108 » را محمد شاه در 1193 ساخت .
دروازههاى آن نام بردار است به نام جائى كه بدانجا روند . و چهار است : 1 - بارفروش 2 - فرحآباد 3 - استرآباد 4 - نقارهخانه .
محلات سارى :
1 - سبزى ميدان ( محمد شاه قريب به سيصد و پنجاه خانوار اصانلو « 109 » و بلوچ و كرد در انجا جاى داده ) 2 - بلوجىخل 3 - اسپهانمحله 4 - افغان محله ( سى خانوار افغان دارد ) 5 - چالهباك 6 - شپشكشان 7 - باغكهنه 8 - قليچلومحله ( كه سى خانوار تركمان
هامش
( 106 ) - بزرگ ، سركرده
( 108 ) ، ( 107 ) - متن : او
( 109 ) - متن : اسانلو