در روى تپه است . شهر بسطام را گويند هوشنگ پيشداديان ساخته ، در انجا حكيمى با يزيد بسطامى نام مدفون است . و اگرچه حاكمنشين است ، ولى شهر بزرگ ، شاهرود است . فاصله آنها 6 ورست از تاش تا شاهرود 6 فرسخ ، از رباط تجر 5 فرسخ ، از كناره گز 19 فرسخ [ است ] .
[ ولايات شاهرود ]
ولادت شاهرود و بسطام محدود است از شرق به ده ميامى و از غرب به تاش و از جنوب و شمال به دامغان . شهر شاهرود در زمين مسطح واقع است ارتفاع آن از كناره درياى خزر 3414 فوت است .
[ داراى ] 6 محله ، 570 خانه ، 5 مسجد ، 4 تكيه ، 5 حمام ، 170 دكان ، 5 كاروانسرا [ است كه ] بهترين آنها كاروانسراى حاجى ابو طالب ، حاجى محمد تقى است . هوايش صافى ، آبش از چشمه و مشهور به تجارتگاه .
مالياتش 1400 ، از آنجا تا خراسان و طهران هردو 12 فرسخ « 79 » .
راهى كه از شاهرود به كناره گز است ، از ميانه چمن شمشير بر مىرود به كوههاى جلالى و دامغان . از شاهرود تا ده ملا كه سرحد دامغان است 4 فرسخ . از آنجا تا به دامغان 6 فرسخ . ده ملا مشهور است به باغات . و چاپارخانه [ اى ] آنجاست . 100 خانوار است . در دو فرسخى آن در طرف راست ، راه نعيمآباد است و در يك فرسخ و نيمى آن مهماندوست . كه نادرشاه افشار در نزديكى آن « 80 » در 1729 افاغنه را شكست فاحش داد . در يك فرسخى آن « 81 » در سمت كوهها ده تك است . كه چون قلعهايست مشتمل به بروج و منزلگاه . از شاهرود تا اينجا 9 فرسخ . راه چپ تك مىرود به چمن كوه ، در سه ورستى تك معدن گوگرد است . چون در آن بيابان حركت كنند صداى پابدان آيد كه بر روى معدن آهن بود . دهاقين آنجا گويند در قديم راهى ازين زيرزمين از خزر به خليج فارس مىپيوست .
هامش
( 79 ) - محاسبه درست نيست
( 80 ) و ( 81 ) ) ( - متن : او