چپ مناره چمن ساور است ، كه چراگاه است . خاقان مغفور « 75 » در سفر خراسان در آن چمن فرود آمد .
در دو ورسى آن چمن جهان نماست . از آنجا راهى است به استرآباد راهى ديگر نيز هست از ميان كوهها كه صندوقشكن گويند . و هميشه ترسناك است . در طرف چپ چمن ساور شمشيربر است . از آنجا راهى است به چهارده . پس ، به بالا شاهكوه رسند . و اينجا منزلگاه « 76 » است 150 خانه ، يك مسجد ، يك تكيه . اهالى آنجا دهقان و گلهبان گوسفند . و پشمينه در انجا فراوان است . از رادكان تا اينجا 6 فرسخ .
و از چمنساور 4 فرسخ . در سه ورستى به بالا شاهكوه نرسيده به پائين .
شاهكوه رسند . كه تا چمنساور دو فرسنگ و نيم است . آنجا نيز منزلگاه است . اهالى آنجا چاپارداراناند . چون پنج ورس ديگر گذرند به كوه چالچيان « 77 » رسند كه بالاى آن چند درخت است . درين كوهها ببر و پلنگ و گوسفند كوهى و كبك بسيار است . چون دو فرسخ از آنجا گذرند به كلارباط رسند . ديهتاش در طرف چپ راه به سه ورستى است و منزلگاه 22 خانه . اهالى آنجا دهاقين و چاپار - داران ، آب و هوايش سازگار . كوه جنوبى تاش ، كوه كوشان نام است . و معدن زغالسنگ است . معادن بيشتر در كوه سرخاله است .
و اينجا سرحد استرآباد با شاهرود و بسطام است . از پائين شاهكوه تا تاش 4 فرسخ ، از بالا شاهكوه 3 فرسخ . از باركلا 9 فرسخ . از چالچيان 2 فرسخ ، از استرآباد يك [ فرسخ ] . از تاش راهى به كاروانسراى تجر است . در طرف چپ راه ، كاروانسراى شاه عباس بزرگ منزلگاه است ، در طرف چپ آن « 78 » آب گرم و دو منارهايست خرابه كه براى دفع تركمان ساخته بودهاند .
گويند يكى را شاپور ذوالاكتاف ساخته كه روبروى شهر بسطام
هامش
( 75 ) - منظور فتحعلى شاه است
( 76 ) - منزل - منزلگاه : جاى فرود آمدن در سفر ، مرحله ، مسافت بين دو توقفگاه مسافران در قديم هر منزل را شش فرسنگ گرفتهاند .
( 77 ) - در متن چايچيان و چالحيان هردو آمده است ولى ضبط درست آن چالچيان است كه در كتاب جغرافياى مفصل ايران تاليف مسعود كيهان ثبت شده است .
( 78 ) - متن : او