ص 154 ، س 10 : دروازهء طوقچى يكى از چهارده دروازهء اصفهان و در شمال اين شهر قرار داشت . بازار نقش جهان به اين دروازه منتهى مىشد و از آن به بعد چهار باغ و در واقع آخر شهر بوده است « 1 » .
ص 155 ، س 4 : لكهارت دربارهء سرنوشت اشرف از ميان اقوال مختلف ، قول ميرزا مهدى خان استرآبادى را ترجيح داده كه گفته است اشرف در جريان جنگ با قواى پسر عمويش حسين سلطان كشته شد « 2 » .
ص 155 ، س 5 : ميرزا محمد كلانتر فارس كه در زمان تسلط افغانها بر شيراز نوجوانى بوده است ، مىنويسد پس از شكست اشرف از نادر در زرقان فارس ، ده هزار از اسراى اصفهانى و ايرانى كه در دست سپاه افغان گرفتار بودند ، آزاد شدند « 3 » .
ص 156 ، س 8 : اوچ كليسا در فاصلهء دو فرسنگى ايروان واقع شده است . ارمنيان اين دير را ايكس ميازين يعنى نزول مولود واحد و يا مولود واحد نازل مىنامند . مسلمانان آن را اوچ كليسا مىنامند كه به معناى معابد ثلاثه است چون علاوه بر دير مخصوص دو كليساى ديگر نيز در نزديكى آن حوالى وجود دارد « 4 » .
ص 157 ، س 8 : ميرزا مهدى خان مىنويسد كه نادر افاغنه هرات را به مناطق ابتداى ارض اقدس ( مشهد ) و ابيورد تا حدود سمنان كوچ داد « 5 » .
ص 170 ، س 6 : در مورد تعداد كشتههاى مردم كرمان در جريان حملهء محمود منابع هلندى مىگويند كه از بيست و هشت تا سى هزار نفر ساكنان اين شهر تنها سه تا چهار هزار نفر پير و فرتوت ، ناتوان يا تهيدست باقى ماندند « 6 » .
ص 170 ، س 9 : در مورد جنگ لطفعلى خان با محمود افغان در كرمان و بازگشت محمود به قندهار اقوال مختلفى است . بعضى گفتهاند كه لطفعلى خان محمود را به سختى شكست داد « 7 » . ميرزا مهدى خان بدون اشاره به جنگ مىگويد كه محمود به علت شورش فارسى زبانان
هامش
( 1 ) - همان مأخذ ، ص 24 - 23 و نيز رك : جناب ، مير سيد على : الاصفهان ، ادارهء معارف اصفهان . اصفهان 1303 قمرى ، ص 186 .
( 2 ) - لكهارت ، انقراض سلسلهء صفويه ، ص 386 .
( 3 ) - روزنامه ميرزا محمد كلانتر فارس ، ص 6 .
( 4 ) - سياحتنامهء شاردن ، ج ، ص 296 - 291 .
( 5 ) - ميرزا مهدى خان استرآبادى ، جهانگشاى نادرى ، ص 166 .
( 6 ) - ويلم فلور ، برافتادن صفويان ، روايت شاهدان هلندى ص 57 - 41 و 83 - 73 .
( 7 ) - اوتر ، ژان : سفرنامهء ژان اوتر ، ترجمهء على اقبالى ، جاويدان تهران 1363 خورشيدى ، ص 105 . پرسى سايكس ، تاريخ ايران ، ج 2 ، ص 321 ، محمد مهدى ، نصف جهان فى تعريف اصفهان ، ص 190 .
كروسينسكى ، دو سرسو ، سقوط شاه سلطان حسين ، ص 163 و هنوى ، جونس : هجوم افغان و زوال دولت صفوى ، ترجمهء اسماعيل دولتشاهى ، يزدان تهران 1367 خورشيدى ، ص 62 .