ايلچيان فرستاده ، بعد از آنكه ملاحظهء ساعت روز جلوس فرموده بودند ، به حسب اتفاق آن روز بسيار ساعت سعدى بود كه تا شش ماه بعد از آن چنان ساعتى نبوده .
محاربه و مجادله با رومى كه در ايام آن حضرت شده « 1 »
در سنهء 1039 ق / 1630 م كه سال دوم جلوس آن حضرت بود ، روميه به سركردگى مصطفى پاشا بر سر قلعهء ايروان آمده در اندك وقتى قلعه را به تصرف درآورده اهل ايروان اطاعت نموده ، در سنهء 1041 ق / 1632 م شاه صفى تدارك لشكر و سپاه ديده با توپخانهء بسيار روانهء ايروان شده ، شش ماه قلعهء ايروان را محاصره نموده ، چندين مرتبه محاربات نموده از طرفين جمع كثيرى قتيل و دستگير شده ، بالاخره نواب رضوان مكان ملجاء گرديده ، خود سوار شده ارادهء يورش بر سر قلعه نموده ، سركردههاى قزلباش و امرا راضى نشده كه آن حضرت خود بروند و همگى استدعا و تعهد نمودند كه يورش برده قلعه را بگيرند ، يا آنكه همه در پاى آن قلعه بر طرف شوند . آن حضرت نيز راضى نشده تا آنكه بالاخره دستهاى اسب آن حضرت را زنجير كرده ، امرا و سپاه قزلباش تماما سوار شده يورش به قلعهء ايروان برده به روايتى هفده هزار و به روايتى سى و شش هزار كس از قزلباش در آن يورش به قتل رسيده به حدى كه در دور قلعه خون جريان يافته و آن شير مردان دست بر نداشته تا داخل قلعه شده در همان روز تصرف كرده ، روز ديگر آن حضرت خود داخل قلعه گرديده همگى قزلباش را انعام و احسان مالا كلام داده مورد نوازشات شاهانه فرموده ، بعد از انتظام آن ولايت به اصفهان مراجعت نمودند . [ 392 ]
ديگر آنكه « 2 » در سنهء 1043 ق / 1634 م طايفهء روميه به اغواى مورو « 3 » والى گرجستان كه به سبب تقصيرى كه كرده بود خايف شده ، از درگاه جهانپناه روگردان و پناه به اوجاق عثمانيه برده ، در باب گرفتن ايران آن نامرد بىايمان تعهدات كرده به روايتى سيصد هزار و به روايتى بيشتر روميه جمعيت كرده به سركردگى خسرو پاشا و مصطفى پاشا و عثمان پاشا و احمد پاشا آمده داخل ولايت ايروان شده به هر جا رسيده ، بدون محاربه و مجادله تصرف نموده تا حوالى همدان و نواب شاه صفى بعد از رسيدن خبر مزبور قشون و سپاه قزلباشيه را از اطراف طلبيده به روايتى هفتاد و دو هزار و به
هامش
( 1 ) - ملى : شده افتاده است .
( 2 ) - نم ، آ و د : آنكه افتاده است
( 3 ) - ملى : مورد