« الغ بيك » يكى از شخصيتهاى علمى قرن نهم نيز محسوب مىشود ، از مهمترين آثارش در سمرقند ، ساختن رصدخانهء بزرگى است كه از سال 824 هجرى شروع و به مدت سه سال به طول مىانجامد ، سپس فعاليتهاى تحقيقاتى وى جهت تدوين « زيج » آغاز مىشود و كار تدوين زيج معروف به « زيج الغ بيك » در 839 هجرى پايان مىپذيرد ، زيج الغ بيك كه به زبان فارسى نوشته شده از چهار بخش يا مقاله تشكيل شده است :
- مقاله اول شامل يك مقدمه و پنج باب در حساب توقيعات ، گاهشمارى كارهاى پيشينيان ، سبب ايجاد زيج و همكارانى كه به يارى آنها اين مهم انجام گرفته است .
- مقاله دوم در 28 باب در شناسايى وقتها و مطلعها .
- مقاله سوم در 3 باب در شناسايى سير كواكب و جايهاشان .
- مقاله چهارم در جايهاى اختران ثابت .
اين زيج نزديك به پنج قرن اساس كار ستارهشناسان و محاسبهكنندگان تقويمها را تشكيل مىداد و در سال 1665 ميلادى به « لاتين » ترجمه شده و در لندن منتشر مىگردد ، بعد از انتشار ، اخترشناسان اروپا ناگزير مىشوند جدولهاى نجومى خود را با توجه به جدولهاى الغ بيك تنظيم كنند ، اهميت آن زمانى آشكار مىشود كه توجه كنيم كارهاى نجومى الغ بيك قبل از اختراع تلسكوب بوده است . « 1 »
از فعاليتهاى علمى ديگر الغ بيك در زمينه رياضيات است ، او توانست جدولهاى مثلثاتى را تنظيم كند كه بتواند سينوس دقيق يك قوس يك درجه را بيابد و اين موضوع او را به حل معادله درجه سوم جبرى هدايت كرد . « 2 » اكثر اين
هامش
( 1 ) در مورد مقام علمى الغ بيك رجوع شود به :
- دانش و پژوهش ، مركز انتشارات علمى وزارت علوم و آموزش عالى ، شماره صفر مقالهء سخنى چند در شناسايى الغ بيك با تنظيم از احمد فيروزنيا .
- ورجاوند ، پرويز ، كاوش رصدخانه مراغه ، امير كبير 1366 ، / ص 384 - 383
- صدرى افشار ، غلامحسين سرگذشت سازمانها و نهادهاى علمى و آموزشى در ايران بخش رصدخانه سمرقند .
( 2 ) با توجه به تحقيقات پرفسور نيازوف به نقل از :
راوندى مرتضى : تاريخ اجتماعى ايران ج / 2 ، امير كبير تهران 1356 / ص 366 - 367