آن بقاع گردانيد و همچنين فرمان داد استادان كاردان در آن بلدهء فردوسنشان رصدى بنياد نهادند و بطلميوس ثانى مولانا غياث الدين جمشيد و جامع كمالات انسانى مولانا معين الدين كاشى در ترتيب آن بنا داد سعى و اهتمام دادند و از نتايج آن رسد زيجى مرتب گشت كه آن را زيج جديد گوركانى گويند و اكنون اكثر تقاويم را از آن زيج استخراج نمايند و ميرزا الغ بيك گوركانى در ايام ايالت پدر بزرگوار در كمال اقتدار روزگار فرخنده آثار مىگذرانيد و بعد از استماع خبر فوت آن حضرت به استقلال متصدى امر جهانبانى گشته لواى جهانگشا به صوب خراسان برافراشت اگرچه بر ميرزا علاء الدوله غلبه كرده خراسان را فتح نمود اما نگاه نتوانست داشت و چون ايام حسات و اوان كامرانى جناب الغ بيكى به نهايت انجاميد پسرش ميرزا عبد اللطيف مخالفت پدر را پيش نهاد همت گردانيد و بر آن جناب غالب گشته بر تخت سمرقند تمكين يافت و ميرزا الغ بيك در سنه ثلث و خمسين و ثمانمائه به حكم فرزند ناخردمند شربت شهادت چشيده به رياض عقبى شتافت خواجه ناصر الدين نصر اللّه خوافى و سيد عماد الدين بن سيد زين العابدين جنابدى در سلك وزراء ميرزا الغ بيك انتظام داشتند و به قدر امكان نقش كفايت و كاردانى بر اوراق روزگار آن پادشاه معدلت شعار مىنگاشتند . »
در باب فراست و كياست و عدالت و نصفت و علم و فضيلت ( الغ بيك ) رجوع شود به ص 371 - 364 ، واصفى ، بدايع الوقايع ج / 1 و نيز در مورد مدرسه الغ بيك در سمرقند وى مىنويسد :
در مدرسه و خانقاه سلطان سعيد شهيد الغ بيك گوركان ، كه در ربع مسكون مثل آن عمارت عالى بنا نشده ،
گنبد سلطان الغ بيك آنكه هست اندر اساس * اندرون سطح آن بيرون عالم را مماس
بلندى ايوان رفيعش به درجهاى كه اگر خورشيد خاورى تارهاى انوار خود را پيوند كمند شهاب ثاقب ساخته به قلاب ماه نو بندد ، از شرفه غرفهاش كوتاهى نمايد ، و اگر سياح خيال به دستيارى انديشه قدم بر فراز كنگره وى ماند ، سرش بر سقف گنبد لا مكان سايد . « 1 »
هامش
( 1 ) واصفى ، زين الدين محمود ، بدايع الوقايع ، به تصحيح الكساندر بلدروف ، بنياد فرهنگ 1349 / ص 38 - 37 .