سند شمارهء 19 : نامهء كامران ميرزا نايب السلطنه به ناصر الدين شاه در اوضاع تهران ، كشور ، امور قشونى ، امور رفاهى و غيره
متن سند :
[ پنجم شوال 1306 ه . ق ]
قربان خاك پاى جواهرآساى مباركت شوم خداوند انشاء اللّه تعالى جان ناقابل اين غلام بىمقدار را به تصدق خاك پاى مبارك همايونى روحى و روح العالمين فداه نمايد ، از ورشوى تلگرافا امر و مقرر فرمودهاند روزنامههاى شهر دار الخلافه با پست و تقديم خاك پاى مبارك دارد ، امتثال الامر الاقدس الاعلى روزنامهاى از بيست و دويم رمضان الى امروز كه پنجم شوال و روز حركت پست است انفاذ خاك پاى مبارك داشت ، بعد ازين هم انشاء اللّه مرتبا با هر پست تقديم خاك پاى مبارك مىدارد ، وقايعات اتفاقيه در جزو روزنامهاى به عرض خاك پاى مبارك مىرسد ، كليتا شهر از هر حيث الحمد للّه از توجهات بلانهايت همايونى نهايت انتظام را دارد ، بارانهاى به موقع نافع آمد ، نرخ اجناس بسيار ارزان و در كمال وفور است ، شهر در نهايت آرامى ، اهالى با كمال آسودگى و فراغت احوال به دعاگوئى وجود مبارك اشتغال دارند ، به هيچوجه اتفاق ناگوارى از هيچ بابت روى نداده ، روزنامه نرخ را هم مفصلا از هر قبيل كتابچه نموده به عرض خاك پاى مبارك مىرسد ، روزنامههاى قشونى را نيز ضميمهء روزنامههاى شهر تقديم خاك پاى مبارك داشت ، در اين ايام رمضان كه هميشه تعطيل كلى بود اين غلام تعطيل كلى را موقوف نموده بود ، عصرها تيراندازى توپ خمپاره از هر قبيل هفته دو مرتبه ترك نشد ، مشق و تيراندازى عصر سربازخانه افواج با اينكه رمضان و ايام دعاگوئى بود متروك نبود . اين غلام بىمقدار با گرمى هوا و زبان روزه از سركشى توپخانه و سربازخانهها و ملاحظه تيراندازى و قورخانه و غيره به هيچوجه تعطيل نكرد ، هفته سه مرتبه شبها گاهى در عمارت خورشيد و گاهى در دربار اعظم مجلس دار الشوراى داير و منعقد بود و اجتماع شاهزادگان عظام و وزراء فخام در درب خانه مرتبا بود . از روز دويم شهر شوال مشق ميدان شروع شده ، سوارهء قزاق توپخانه و افواج حاضر ميدان مشق شده تمام رؤساى قشونى و صاحبمنصبان جزو و كل حاضر ميدان مشق مىشوند ، امروز هم كه پنجشنبه 6 است على الطلوع اين غلام بىمقدار حاضر ميدان مشق شد ، بعد از انقضاى مشق در دربار اعظم حاضر مجلس وزراء گرديد ، كليه امور قشونى از توجهات خاطر خطير همايون از هر جهة منظم است ، قورخانه توپخانه بسيار منظم ، اقبال السلطنه دقيقه از خدمات مرجوعه غافل نيست ، مشق افواج بسيار خوب ، سركردهها با نهايت جدّ و جهد مشغول خدمات خود هستند ، كلنل روس به واسطهء سوء مزاج به اصرار دو ماهه مرخصى گرفته به روسيه رفت كه معالجه نمايد ، كاپيتن پاكوفكن را چنانچه سابق هم بود [ به ] نيابت خود در قزاقخانه گذاشت ، كار سواره قزاق منظم است ، پانزدهم شهر حال اردوى قزاق را قرار داد ، مشكل شود فوج تنكابنى هم نزديك اردوى قزاق اردو بزنند ، فوج مخصوص هم اردو بزنند ، سه فوج بهادران و پنجم شقاقى و خوئى كه قراول دوره ارك و متفرقه هستند در شهر بمانند . از پريروز شروع به پرداختن