سند شمارهء ( 2 ) : ترجمهء روزنامهء تفليس « گزارش بازديد ناصر الدين شاه از تفليس و انجام تشريفات مربوط »
متن سند : [ 16 رمضان 1306 ]
ترجمه از روزنامه تفليس كىليستك مورخه پنجم ماه مه ، روس ، 1889 ، نمره يكصد و يك :
بعد از تشريففرمائى اعليحضرت اقدس ناصر الدين شاه از گار راهآهن به عمارت سلطنتى ، پس از آنكه صاحبمنصبان نظامى و قلمى به اعليحضرت همايون معرفى شدند پرنس دندكوف رئيس قفقاز به اعليحضرت همايون و ملتزمين ركاب مبارك تكليف شام نمود ، خود پرنس دندكوف و حاكم تفليس پرنس سرواشيدز در سر ميز حاضر شدند ، در اين شب پرسپكتف « * » خيابان گالاونيسكى و كوچه دوارسا وايا و همهء دكانها به الوان مختلف و چراغهاى گوناگون مزيّن شده بود و در مقابل كتابخانه ملتى و روى يك پردهء شير و خورشيد علامت سلطنت ايران ترسيم و نصب شده بود ، اگرچه امشب باران مىباريد جمعيت زيادى كه در ميان آنها ايرانىهاى متوقف تفليس هم ديده مىشد ، كوچهها را پر كرده بود ، ديروز هم از ابتداى صبح در همهء خيابان گالاونيسكى جمعيت زيادى انتظار مقدم مبارك اعليحضرت همايون را مىداشتند . در جلو عمارت سلطنتى هم بيش از اندازه جمعيت بود . درست در ساعت يك اعليحضرت شاهنشاه در كرياس عمارت دولتى نزول اجلال فرموده از دو دستهء سوارهء قزاق كه به رسم قراولى ايستاده بودند احوالپرسى فرمودند و قزاقها به آواز بلند سلامتى اعليحضرت را خواستار شدند ، در همانجا اعليحضرت پادشاه عريضههاى مردم را شخصا گرفتند و با پرنس دندكوف به كالسكه نشسته با معيت ملتزمين ركاب به معلمخانه تشريففرما شدند ، جمعيت زياد كه در جلو كوچهها و عمارت ايستاده بودند ، اغلب ايرانى و از مسلمانهاى قفقاز بودند ، لباس الوان مردم حالت غريب با تماشايى داشت . در جلو كرياس مدرسهء نظامى رئيس مدرسه اعليحضرت شاهنشاه را استقبال نمود ، در دالان معلمخانه معلمها و تمام صاحبمنصبان معلمخانه صف بسته ايستاده بودند ، اعليحضرت همايون از جلو آنها گذشته به تالار مرتبهء پائين داخل شدند ، شاگردها صف بسته ايستاده بودند ، موزيكان نواى ايران را مترنم بودند ، اعليحضرت همايون بعد از ملاحظهء آنها به مرتبهء بالا تشريففرما شدند ، در آنجا هم شاگردها به نظم و ترتيب كامل صف كشيده بودند با كمال ملاطفت از چند نفر از شاگردهاى مسلمان سؤالات فرمودند و از ترقيات آنها از وطن و مسكن و غيره صحبت فرمودند و به توسط مترجم از پرنس دندكوف سؤال فرمودند كه در اين معلم خانه از هر طبقه شاگرد بدون تفاوت قبول مىشود يا نه و اين شاگردها شب و روز در مدرسه هستند يا شب هريك به خانهء خود مىروند ، پرنس دندكوف به سؤالات اعليحضرت شاهنشاه جواب داده به شاگردها گفت كه اعليحضرت متمنى سلامتى و ترقيات شما ميباشند ، از آنجا اعليحضرت شاه در معيت پرنس دندكوف و ملتزمين ركاب به معلمخانه ژيمناس تشريففرما شدند ، در آنجا شاگردها را به شكل مربع و ترتيب واداشته بودند ، اعليحضرت همايون از شاگردها احوالپرسى
هامش
( * )Pres Pectif: دورنمائى ، چشماندازى ، منظرهاى . ( فرهنگ فرانسه فارسى سعيد نفيسى ) .