زحمات دول دوست تشريف برده افكار خودشان را چندى صرف معاينه كردن و فهميدن رموز و نكات و دقايق امور مهمه نمايند و ان شاء الله تعالى هرقدر بتوانند و پيشرفت آن زمان قليل مسافرت اقتضا نمايد شايد بتواند براى دولت و ملت خودشان فايده حاصل نمايند و به واسطهء تلگراف كه به همهء ممالك ايران امتداد دارد وقايع هر روزه را در اقصى بلاد فرنگستان و غيره بتوانند در هر آنى به عرض رسانده و جواب بگيرند و همچنين هر حكمى كه باشد به واسطهء تلگراف همه روزه از جانب شاه به وزرا و شاهزادگان عظام خواهد شد . ان شاء الله تعالى از وزرا جناب سپهسالار اعظم و عضد الملك در ركاب خواهند بود و با ساير معتمدين و پيشخدمتان و غيره به همه جهت نوزده نفر جمعيت خواهد داشت و مقرر شده است در تهران اردوى بزرگى از قشونهاى آذربايجانى و عراق منعقد شده در صحراى اسبدوانى اردو بزنند و همچنين اردوى بسيار بزرگى كه مركب از دوازده هزار نفر است با توپخانه و قورخانه در جلگهء بسطام زده شود و اردويى در استر آباد و گرگان و اردوى ديگر در خراسان و فارس و اصفهان منعقد خواهد شد و رؤساى اردوها همه روزه احكامى كه لازم است به واسطهء تلگراف از فرنگستان و غيره از جناب اشرف سپهسالار اعظم خواهند گرفت و امورى كه باشد به ايشان عرض خواهند كرد و مترصد دستورالعمل ايشان خواهند بود . جناب اشرف سپهسالار اعظم هم در غياب خود در اردوها و قشون و غيره اشخاص قابل و محل اعتماد را خواهند گماشت كه دقيقهاى از نظم عمل فارغ و آسوده نباشند .
امتداد سفر همايون هم از خروج از دار الخلافه تا مراجعت به تهران زياده از شش ماه نخواهد بود . زمان غيبت عاديه همه ساله كه از مقر خلافت در فصل بهار و تابستان به ييلاقات مازندران و لار تشريف مىبرند امتداد خواهد داشت .
روزنامه خاطرات ناصر الدين شاه ( در سفر دوم فرنگستان ) ( فارسى ) — صفحة 293
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص٢٩٣