سند شماره 1 : [ دستخط ناصر الدين شاه زمانى كه عازم سفر دوم فرنگستان بوده است « * » ]
بسم الله الرحمن الرحيم در سنهء [ 1290 ه . ق ] كه حال فلان [ 5 ] قدر سال است كه شاه عزيمت سفر فرنگستان را فرمود ، دو امر و سبب جهت آن اراده بود ، اولا ملاقات سلاطين عظيم الشأن اروپ و استحكام مراودات حسنه و ازدياد دوستى و اتحاد جانبين بود و اين كه شخصا و شفاها ، با سلاطين ذى شأن شناسايى پيدا كرده ، حسن نيت و مراودات حسنهء خود را القا نموده و براى دولت و ملت خود از اتحاد و دوستى ايشان اخذ نتايج نيك نموده باشند .
ديگر ممالك فسيح المسالك اروپ را به چشم خود ديده از صنايع و آداب و رسوم حسنه و قوانين محكمه و انتظامات عسكريه و مدارس عامه و خاصه و مجالس فوايد عامه و غيره و ترقيات اسلحه و قورخانه و كارخانجات از هر قسم و غيره و غيره و غيره و غيره اطلاعات كامل به هم رسانده و تجربهها حاصل بنمايند كه فايده براى دولت و ملت ايران
هامش
* ناصر الدين شاه زمانى كه عازم سفر دوم فرنگستان بوده است ، عبارات فوق را ( سند شمارهء 1 ) ، در مورد علت سفر اول همچنين انگيزهء ، سفر دوم به خط خود درج نموده و گويا قصد او از نوشتن اين بوده است كه علت هر دو سفر از زبان رجال دولتى اعلان شود ، زيرا بعدا اين سطور توسط شخص ديگرى با خطى نسبتا خوش بازنويسى شده است ( ر . ك .
سازمان اسناد ملى ايران ، اسناد بيوتات ، آلبوم 51 ، ص 250 ) .
ضمنا به اطلاع خوانندگان گرامى مىرساند كه اين سند در كتاب روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه در سفر اول فرنگستان در مقدمهء كتاب درج شده است ، لذا به جهت اهميت و ارتباط اين سند با سفر دوم در اين مجموعه نيز كليشه گرديد .
( ر . ك . روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه در سفر اول فرنگستان ، به كوشش فاطمه قاضيها ، تهران : انتشارات سازمان اسناد ملى ايران ، 1377 . مقدمه ص ص يازده - سيزده ) .