به اين پرسههاى مذهبى بروز داده مىشود تعجب خواهيم كرد . نطفهء اين حس مقاومتناپذير ، كه در زمانهاى سابق باعث مهاجرت اين نژادهاى باستانى گرديد بدون ترديد درين قسمت از دنيا هنوز محفوظ مانده و اگر ديوارهاى محكم نفوذ تمدن مغرب زمين از همه طرف آن را احاطه نكرده بود معلوم نيست چه انقلاباتى باز هم دنيا را مورد تهديد قرار ميداد .
2 جادههاى خانات خيوه و ممالك مجاور
از خيوه به گمشتپه
الف - « اورتايلو » كه راه ميانهء سه جاده است و در اول اين كتاب ذكر آن شده همانست كه خودم از آن عبور كردم و با اسب در مدت چهارده تا پانزده روز ميتوان آنها را طى كرد . منازل ميان راه عبارت است از :
1 - آق ياپ 2 - مدامين 3 - شورگل ( درياچه ) 4 - قافلانقير 5 - دهلى آتا 6 - قهرمان آتا 7 - قويمات آتا 8 - يتى سيرى 9 - جناق 10 - اولو بالكان 11 - كيشيك بالكان 12 - قورن طاقى ( سلسلهء كوه ) 13 - قزل تاقير 14 - بقدايلا 15 - اترك 16 - گمشتپه .
ب - جادهاى كه « تكهلو » ناميده مىشود و با اسب در ظرف ده روز ميتوان آن را طى كرد . فهرست نقاطى را كه در آن توقف به عمل ميآيد به اين ترتيب ذكر ميكنند :
1 - مدامين 2 - دودن 3 - شاه صنم 4 - اورتا كوجو 5 - آلتى قويروخ 6 - شير لالار 7 - شين محمد 8 - سازليك 9 - اترك 10 - گمشتپه .
اين راه گويا بواسطهء الامان تركمنها مورد تاختوتاز قرار ميگيرد و مسلما دليل انتخاب اين راه از طرف آنها از آنجهت است كه بسرعت مىتوانند مسافات مهمى را طى كرده نقلوانتقال پيدا كنند .
از خيوه به مشهد
به دو طريق ميتوان به آنجا رسيد : يكى از راه هزار اسپ و دره گز كه به سمت