گرما افتاد همه دارد ضايع مىشود و تخم مىكند .
روسها و قرارداد
اسمعيل صحبت مىكرد كه تلگراف دخالت صاحبمنصبان انگليسى آمد ، فقط ميل ندارند قزاق مشق نظام انگليسى كند . آن هم به اين جهت است كه صاحبمنصبان كهنهء پيرمرد نمىتوانند و نمىخواهند مجددا داخل يك رشته تعليمات جديد شوند كه به واسطهء كبرسن و عدم فهم مبادا فرانگيرند و عقب بمانند . مىگفت كاپيتان ايلينگ ورس چون همزبانى در آن اداره فعلا غير من ندارد گاهى صحبت مىكند . او مىگفت فقط سفير انگليس از سفير سويت ديدن كرد . در مهمانى تولد پادشاه انگليس دعوت كرد .
ساير سفراى مقيم طهران ملاقات نكردند و گفت روسها ناچارند معاهدهء ايران را اجرا و عمل كنند ، زيرا چشم تمام دول به اين معاهده است . براى آنكه روس فقط معاهدهاى است كه با يك دولت مستقل آزاد بسته . اگر به آن عمل ننمايد ديگر هيچ دولتى به مواعيد و معاهدهء آن اعتماد نمىكند . پس از اين بيان گفت تلگرافى رسيد كه دو كشتى بولشويكى وارد بندر شهسوار شده پس از آنكه جمعى پياده شدند قزاق حمله آورده قرب شصت نفر مقتول پنجاه نفر دستگير شد و تتمه به كشتيها داخل شده و رفتند . من به او گفتم پس اين چه كارى بود ، در صورتى كه شما مىگوئيد بايد عمل به معاهدهء خود كنند . گفت با اين حال مجبورند به معاهدهء ايران عمل كنند محض خاطر ديگران . اسمعيل مىگفت با شعاع اللّه خان حساب كرديم ماهى دويست هزار تومان مصارف مخارج فوق العادهء قزاق قزوين و منجيل است و در زمستان خيلى علاوه مىشود . روسهائى كه از رشت رفته بودند مجددا مراجعت نمودهاند .
قرارداد 1919
من ناچارم اينجا يك مختصرى فضولى كنم . اگر ما قائل باشيم كه زمامداران دولت فخيمهء انگليس خطاهاى فاحش نمىكنند يا اگر خطا مىكنند جزئى و قابل ترميم است بايد اين اصل را قبول و يقين كنيم كه عقد اتحاد و قرارداد ايران و انگليس موقعى واقع و منعقد گرديد كه دولت انگليس نهايت احتياج را به اصلاح مملكت ما و همراهى به كمك ما داشت . مقارن كودتا زمينهء الغاى آن را با سيد ضياء و همكاران او ريخت . پس از اعلان الغاى سيد ضياء كابينهء سنت جيمز هم الغاى آن را اعلام نمود . پس الغاى قرارداد روزى واقع گرديد كه رفع احتياج او از ما شده بود ، يا اقلا به درجهء سابق نبود و همان انفصال سيد ضياء الدين تا درجهاى اين مطلب را ثابت مىكند . حالا بايد از وضعيات فهميد كه