نيست فتح يكطرف قطعى باشد . بايد از راه ديپلوماسى زمينهء صلح را برقرار كرد چون نتيجهء جنگ معلوم نيست . مىتوان الساعه آلمان را فاتح دانست . لهذا متفقين به هيچوجه صحبتى از صلح نمىكنند ( در حقيقت حسن طلب مىكنند ) . اين نطق در ريشتاخ و ساير ممالك آلمان باعث تنفر مردم مىشود و هياهو مىكنند .
هرتينگ شانسلر امپراطورى دو روز بعد نطقى مىكند كه مىخواهد نطق كوهلمن را ترميم نمايد و مىگويد من نطق مفصل نمىكنم كه باز باعث هيجان شود . در صورت وفادارى آلمان فتح با ما خواهد بود . مسؤوليت جنگ را هم خوب است به تاريخ برگذار كنيم . در تمام دول متخاصم تعبيرات بر اين نطق مىكنند . منجمله جريدهء « ديلى اكسپرس » مىگويد بيانات كوهلمن اعتراف صادقانهايست حاكى بر اينكه آلمان بوستان مشرق اروپا را تاراج نموده اكنون كوشش مىكند كه به وسيلهء صلح آتيه ميوههاى يغما شدهء آن را صرف نمايد . كوهلمن پس از هياهوى مردم استعفا داد .
پس از اضمحلال روس تمام قشون اطريش در فرونت ايطاليا مركزيت يافت . اتاماژر متحدين را دو نيت بود و نقشه : يكى آنكه در فرونت ايطاليا به حال دفاع باشند و نصف اين قشون را به فرونت فرانسه برده پس از اتمام كار فرانسه قهرا ايطاليا شكست خورده بود . ديگر اينكه در حين فشار كلى به فرونت فرانسه اين قشون بىحساب اطريش حمله آورده ايطاليا را شكست داده و مجبور به صلح انفرادى مثل رومانى نمايد . اين ترديد مدتى به حال خود باقى بود . ناگهان شق اخير به ظهور پيوست و حمله به ايطاليا شروع شد . بر خلاف تصور همه مردم اين دفعه ايطاليا فتح نمايانى كرد . سواى هزارها اسير و غنيمتهاى بيشمار كه هزار عرابه توپ از آن جمله باشد تقريبا دو ثلث اراضى از دست رفته را به چنگ آورد . به اين واسطه يا به جهات ديگر در هنگرى اغتشاش كلى برپا شده دكرل رئيس الوزراى اطريش ناچار مىشود وخامت اوضاع را در مجلس بيان كند . بدتر از همه بارندگى و كثرت سيلاب و طوفان نصف محصول هذه السنهء مملكت اطريش و هنگرى را خراب و تلف نموده است كه اين دو فقره هم مزيد علتهاى ديگر شده است .
سلطان محمّد خامس وفات كرد . عمرش هفتاد و شش سال [ بود ] و سى و پنجمين سلطان آل عثمان است . عثمانى در فلسطين و بين النهرين همهجا شكست مىخورد ، در قفقاز پيش مىرود و مايل است همه قفقاز را تسخير كند . از قرار يك خبر آلمانها گرجستان را در تحت قيموميت خويش درآورده و اعلان استقلال داده و به عثمانى التيماتوم نمودهاند و اين مخالفت آلمان باعث رنجش عثمانى شده است . ارامنهء قفقاز در تحت حمايت انگليس شاد [ ند ] و تصور مىكنند به زودى ارمنستان را فتح خواهند نمود .
از ايران و درياى خزر متصل صاحبمنصب و مهمات انگليسها مىرسانند تا خوب از
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5315
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٣١٥