مىكنيم عكس اين مملكت حاليه بوده كه در چشم خان حلول نموده . براى تشريح يكى از هزار را جهت آقايان محترم مجسم مىنمايم تا كاملا مسبوق باشند . امروز در مركز ايران كه پايتخت است همين طهران همين دار العلى ، همين محل اجتماع حساس فقط سى و دو باب دكاكين خبازى متفرقه از قبيل « بربرى » و « ساجى » و « تافتونى » و « لواشى » باز است كه آن هم شكسته بسته كه هرگاه جوع شدت نمود مىتوان به يك قسم سد آن را نمود . حالا تماشاگر شويد ، جهت اين ده بيست باب دكان من غيررسم بنگريد چه تجملاتى ، چه ترتيباتى ، چه ادارهاى ، چه تفتيشى ، چه سه پايهاى ، چه جريمهاى ، چه حكمى ، چه رئيسى ، چه قاپچى ، چه فراش خلوتى ، چه وضع قوانينى ، چه قبضهاى جريمه ترتيب داده [ اند ] الى ماشاء اللّه . واقعا يك صفحه تياترى است و بس . فقط كار اين اداره گرفتن جريمه و بستن اين چند باب دكان است و بس .
اين چند سطر را تشريح كردم شايد اولياى امور ترحمى به حال ما ملت فرموده شرّ اين ادارات ارزاقى را از سر ما كوتاه بفرمايند . بهطور يقين و عقيدهء صحيح بر ما مردم واضح و مبرهن شده است كه در هريك از ارزاق اين شهر ادارات دولتى دست بردند فورا باعث قحطى آن رزق گشتند . محض تجربه اگر بخواهيد اين عرض فقير را به مورد امتحان بياوريد امروز در اين شهر قيسى خريدارش كم است ( چون به واسطهء غدغن قيسى روسيه نمىرود . ) و بازارش كساد و يك من پنج قران طوافان مىفروشند . هرگاه دولت حكم كند پنج قران را شش قران بفروشيد فورا اكسير خواهد شد . پس در اين صورت هرگاه دولت محبوب ما ميل به آسايش ما فقرا دارند دست ادارات را از سر ارزاق باز دارند به خدا واگذارند شايد بهتر شود . مرا به خير تو اميد نيست شر مرسان .
و چنانچه به جهت نان خانهء دوستان اين ادارات تأسيس گشته آن هم مسألهاى نيست .
به طرز سابق به اسم دعاگوئى ممكن است مواجب و مستمرى برقرار نموده . لزوم نكرده به واسطهء تأسيس اين ادارات بر ذلت ملت افزود . ما ملت نجيب ايران در چه سنه و تاريخى زباندرازى كرده سوءلسانى نسبت به دولت خويش نموديم كه ماليهء اين مملكت به كداميك از حوائج مليه مصرف مىشود يا خواهد شد . خير تاكنون همچو جسارتى از ما بروز ننموده و نخواهد نمود . درهرحال بندهء نگارنده مىدانم هر راه اصلاحى كه ما ملت براى آسايش عرضه دارد بدون آلايش دولت برعكس آن رفتار خواهد فرمود و ما فقرا اميد اصلاح نداريم . - پابرهنه . ( پايان مقالهء روزنامه )
امضاء ساختگى است ليكن در اين مسئله به تجربه رسيده دولت دخالت ننمايد بهتر است ، نه حالا در سالهاى استبداد هم به كرات مرّات امتحان كرديم ، هروقت دولت دخالت كرد صد درجه بر قحط و غلا افزوده شد . تا دست دولت كوتاه شد همهچيز
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5064
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٠٦٤