تلفات انسانى جنگ
سنگينترين خسارات در اين جنگ تلفات نفوس انسانى است كه بهطور تحقيق از قواى قشونى متحاربين در اين دو سال پنج مليان مقتول و هفت مليان به كلى ناقص الاعضاء و از كار افتادهاند و هشت مليان ديگر اگر به كلى از كار نيفتاده [ باشند ] لااقل نصف استعداد و قوهء كار كردن را از دست دادهاند . اين بيست مليان تلفات انسان را با چه قيمتى مىتوان جبران كرد . اگر روىهمرفته قيمت كار و ارزش هريك نفر انسان را پنج هزار منات حساب كنيم خسارت دو سالهء جنگ از اين راه اقلا يكصد مليارد منات بوده است . بايد دانست كه خسارات بههمين دويست مليارد منحصر نيست ، بلكه به قدرى ثروت از ميان رفته و به اندازهاى خرابى و تلفات به شهرها و قراء و قصبات و حيوانات وارد آمده كه تا سالهاى متمادى جبرانپذير نخواهد شد . حريق اين جنگ قطعات بزرگى از ممالك آباد را احاطه كرده و تمام ثروت و دارائى اهالى كه در ظرف مدت چندين قرن جمعآورى شده بود در كشمكشهاى آتش و سرنيزه به باد فنا رفته و چندين هزار جريب اراضى جنگل و نقاط مزروع محو و خراب شده و مقادير كلى از كارخانهجات و منابع ثروت از ميان رفته است ، بهطورى كه تجديد و تعمير بعضى از آنها اصلا ممكن نخواهد بود و اصلاح و مرمت بعضى ديگر سالهاى متمادى وقت و عدهء كثيرى كارگر و مبلغ خطيرى سرمايه لازم خواهد داشت .
در عينحال هنوز پايان جنگ ناپيداست و معلوم نيست تا چهاندازه بر اين خسارت افزوده خواهد شد . ( نوه ورميا ) .
تفتيش اقتدار السلطنه
غرّهء شهر ذيحجة الحرام - امسال گويا كسى به حج نرفته باشد . همين خسارت است كه شريف و اهالى آنجا را به طغيان و عصيان بازداشته كه مىگويند جنگ دولت عثمانى با انگليس باعث سد طريق و خسارات هنگفت ما شده است . عصر كربلائى شعبان از شهر آمد كاغذجات و يك بسته روزنامهء « رعد » رسانيد . مىگفت بين سپهسالار و امير اسعد سخت برهم خورده ، سر راه اقتدار السلطنه كه شريفآباد مىرفت به ما رسيد . تا فهميد الموتى هستيم بارهاى ما را تفتيش كرد مبادا اسلحه براى امير اسعد همراه داشته باشيم .
روس خيلى زياد شده . نان خيلى بد و كم است . اجناس به قدرى گران است كه ممكن نشد من پارچه بخرم .