عضويت كابينهء ايران شناخته شدند بر عليه تصميم رئيس الوزراء مشار اليه پرتست كردند .
ليكن چون در كابينه اكثريت با طرف ديگر بود لذا سايرين عقيده و تصميم مستوفى الممالك را تقديس نمودند . پس از موافقت اكثريت كابينه و سكوت قهرى اقليت تصميم رئيس الوزراى معزى اليه تزلزل ناپذير شد .
مديد مدتى است كه دولتين روس و انگليس خيال داشتند دست اتفاق به حكومت ايران داده او را در هرامرى تقويت نمايند ، يعنى پس از آنكه در پائيز سال گذشته آلمان در فرونت ما بناى پيشرفتهاى قابل ملاحظه را گذاشت و عمليات متفقين هم در داردائل تا يك اندازه سست شد و مأمورين دول خصم در تمام دنيا حتى در ايران هم شهرت دادند كه فتوحات متحدين مركزى شروع شد و بههمين وسايل خيال داشتند دومين دولت اسلامى را بر عليه ما داخل جنگ كنند خيال فوق الذكر در مغز سياسيون و ديپلوماتهاى روس و انگليس پخته شد . ليكن دولتين مزبورتين فقط پس از وقوع حوادث ناگوار چندى قبل در طهران و مهاجرت وزراى مختار آلمان و اطريش و عثمانى از پايتخت توانستند كه خيالات خويش را تا يك اندازه به موقع اجرا گذارند .
مذاكرات سياسى فقط ما بين وزير مختار روس از يكطرف و حكومت ايران از طرف ديگر شروع شد و هيچجاى بيم و هراس نبود . زيرا اگر از اين مذاكرات نتايج و فوايد مطلوبه براى ما حاصل نمىگشت . در مقابل مضار و زيان هم براى ما و براى مقاصد ما و سياست آتيهء روس عايد نمىشد . دستهء قشون ما در قزوين چندان صاحب قدرت و استعداد نبود كه بتوان براى سركوبى و گوشمالى اشرار ياغيان همدان حركت كند ، در حالتى كه هم براى طهران و هم براى افراد و دشمنان روس و انگليس در پايتخت استعداد مقتدر تهديد آميزى بود . حكومت متلون و دو روى ايران هم در آن واحد هم با ما مذاكرات مىكرد و هم مشغول تجهيز دستهجات مجاهدين و داوطلبان در همدان بود و هم سرگرم فراهم كردن موجبات حفظ و حراست همدان و دستهجات خويش از خطر مهيب قريب الوقوع كه از جانب قزوين به آن طرف متوجه مىگشت بوده است .
مسموعات و شايعات راجعه به عقد اتفاق ايران با دولتين و شرايط آن البته هميشه در پرده نمىماند . روز 22 نوامبر جمعيت كثيرى از معروفين تجار طهران به دربار رفته و تقاضاى ملاقات رئيس الوزرا را كردند . حالت روحيهء نمايندگان اصناف و تجار طهران كه قبلا از وزراى مختار دولتين اطريش و عثمانى تعليمات لازمه داشتهاند جنگى بوده .
هيئت نمايندگان فوق الذكر به رئيس الوزراء مستوفى الممالك خاطرنشان كردند كه تمام ملت ايران طرفدار و هواخواه دولت اسلامى عثمانى و متفقين وى آلمان و اطريش است و با كمال جديت اعلان جنگ فورى حكومت ايران را به دولتين روس و انگليس تقاضا
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4436
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٤٣٦