خواسته است . آيا از دولت روس هم اينطور تقاضاها كرده است يا خير . هنوز معلوم نيست . و ليكن مسئلهء تجديدنظر عهدنامهء تركمانچاى كه از طرف حكومت ايران تقاضا شده است موجب همچنين اميدوارى است كه دولتين روس و انگليس به او در بحر خزر و خليج فارس اجازهء تأسيس فروندهاى تجارتى و جنگى خواهند داد و تصميم انفصال پست و تلگراف روس و انگليس را در مملكت خويش نموده . بالاخره حكومت ايران حاضر شده است كه خويشتن را از تحت كفالت روس و انگليس خارج كرده اسما و رسما خود را در يك دولت مستقل مقتدرى معرفى نمايد . معلوم است اگر دولتين روس و انگليس تقاضاهاى مليون ايران را بپذيرند آنوقت ايران تاريخى يكى از ولايات عثمانى محسوب شده سلطنت و حكمفرمائى واقعى آلمان در آنجا برقرار خواهد شد .
بايد اعتراف نمود كه حكومت ايران با كمال مهارت خواسته است از دوئيت سياست و نفاق دولتين روس و انگليس استفاده نمايد . سر ادواردگرى جندى قبل در مجلس مبعوثان لندن اظهار داشت كه يكى از مقاصد عمدهء درجهء اول سياست بريتانياى كبير كما فى السابق حفظ استقلال و تماميت ملكيهء ايران است . پس از اظهار فوق وزير خارجهء انگليس ، ايرانيها صورت حسابى پيشنهاد كردهاند كه يقينا موجب تعجب و تحقير بىنهايت زمامداران سياست خارجى بريتانياى كبير خواهد گشت . بر طبق اطلاعات وقايع نگار « روسكواسلو » از طهران وزير مختار بريتانيا اولتيماتوم به دربار طهران ارسال داشته است كه مدت آن روز 21 نوامبر منقضى شد . بعد مدت اولتيماتوم به علت نامعلومى كه از ترحم سر مرلينگ بود تا روز دوشنبه 23 ماه جارى به تأخير افتاد . تأخير مدت اولتيماتوم انگليس آش دهنسوزى شد براى آلمان و عثمانى ، يعنى مثل اين بود كه دشمنان ما انتظار اين پيشآمد را قبلا داشتند . فعلا اطلاعات عدم پيشرفت قواى انگليس در بين النهرين به طهران رسيده طرفداران و هواخواهان آلمان و عثمانى بدون انتظار زمينهء محكمى زيرپاى خود احساس كردند جواب حكومت ايران به تقاضاهاى دولتين مشكل ديگرى پيدا كند . بىمبالاتى سياست روس و انگليس يحتمل مسئلهء ايران را مشكلتر و لاينحلتر نموده كار جريان سياست دولتين را در اين مملكت دچار سكته و چاره ناپذير كند . اگر روس و انگليس از مملكت ايران صرفنظر ننموده يعنى مايل نيستند ايران به دست آلمان و عثمانى بيفتد بهتر اين است كه تا موقع از دست نرفته مسئلهء حفظ تماميت ملكيه و استقلال ايران را به كلى از سر خويش خارج كنند . قبل از جنگ دنيا ايران يكى از مستعمرات روس و انگليس محسوب مىگشت . فقط ادارهء امور داخلى در دست شاه و وزراء و مجلس كه گاهى طرفدارى و گاهى مخالفت مىكرد ، بود . رسيده است آن موقعى كه روس و انگليس علنا بايد ايران را از چنگ آلمان و عثمانى گرفته و خود
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4410
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٤١٠