قبيل چيزها معلوم شود ، فقط تصرف شرط است ، يا حدود نامچه براى آنكه كوهستان است هر روز يكجا دره مىشود . هر ساعت رودخانه يكجا مىرود . آب شيب هم مناط نيست . در اين مدت هم ابدا خوشكچالى يا توانى نشنيدم ادعاى حدودى بكند .
خوشكچال زمين كم دارد ، حالا ميل دارند زياد كند . از منال ديوانى آنها معين است كه داراى چه استعدادى بايد باشند . اين آدم هم با صد نفر جمعيت و اسلحه و پول آمده اينجا نشسته ، من چه قسم مىتوانم با همچو آدم پرزورى ، پرپولى ، لجوجى ، پر طمعى راه بروم . اگر خودم را هم بگيرد حبس كند ، مصادره كند ، همه دهات را هم غارت كند ببرد كيست جواب بدهد . باز گلى به جمالش كه به زمينهاى دو ده قناعت كرده است .
نامهء شيخ
پنجشنبه هشتم صفر ، 23 قوس - صبح قاصد شهر آمد فقط يك مكتوب از شيخ رسانيد كه عينا درج مىشود :
« جمعه 4 شهر صفر . ( بعد از عنوان و احوالپرسى ) . اگرچه ديروز به توسط تاج الدين جواب عرض شده ولى آنچه باقىمانده و تازه اتفاق افتاده است ذيلا عرض مىشود .
بنده مسلك خودم را تغيير ندادهام . اخبار صحيح نمىرسد نمىدانم چه خبر است . اين است بطور اجمال عرض مىشود . از قرارى كه از ديروز منتشر است روسها فتح كردهاند .
مجاهدين و به قول من اشرار را تا مانيان نزديكى همدان عقب نشاندهاند . اگرچه بعضى تكذيب مىكنند ولى تكذيب آنها مورد ندارد . شكست آنها يقين است . منتهى از جزئيات خبرى نداريم . ديروز خانهء چلسترم سوئدى رئيس ژاندارم قزوين را غارت كردند . باز امروز علاوه از كاروانسرا و منازل سابق خانه خالى كردند . فردا و پسفردا سه هزار قشون روس وارد مىشود . امروز عصر شهرت كرد انگليسها بغداد را گرفتند . دولت ايران يقينا داخل در جنگ مىشود ، ولى ما نمىدانيم به كدام طرف . از قرارى كه « عصر جديد » نوشته بر عليه عثمانيها داخل مىشود . ايضا نوشته در اين جنگ بايد ملاحظهء منافع اقتصادى را كرد . ملاحظهء مذهب و نژاد نبايد كرد چنانچه بلغار نكرد ، عثمانى نكرد .
مسلك من يكى است . سه روز قبل روسها تلگرافخانه را سانسور كردند ، امروز برداشتند . پست طهران مىرود ولى از نوشتن اخبارات بايد احتياط كرد . اوضاع خيلى زياد خطرناك است . چاره نيست . چهار نفر دمكرات پدر سوخته كردند آنچه مىبايست نشود . راه فرار هم نداريم . سفير آلمان رفت به كرمانشاهان ، سفير عثمانى و اطريش طهران مراجعت كردند ( در روزنامه هم ورود اين دو را نوشته بود ) . روسها هرچه ژاندارم بيرونها پيدا كردند مىآورند شهر . مىگويند حاجى خان ماژور دستگير شده ( ملاحظه