مىگويد افسوس بر گذشته نبايد داشت جاى افسوس است كه گذشتگان در حيات خود اين تدبير را ندانسته و از استفادهء فوايد عظيمهء آن محروم گشتند . راستى هرگاه چوبدارها نسيه نفروشند و قصابها پول نقد بدهند چقدر بهتر و براى اولياء امور راحتتر خواهد بود . اگر محاكم تجارتى متذكر شده اعلان مىكردند تمام معاملات بازار بايد نقد باشد هرگاه تجار و اصناف معاملات نسيه كنند محاكم مسئول وصول و ايصال آن معامله نخواهد بود امروز گرفتار اين همه زحمت نبودند و در صد قسمت نود از مرافعات تجارتى مرتفع و معدوم مىشد . همه آسوده بودند و به دردسر نمىافتادند . اين همه دعاوى افلاس و ورشكستگى وجود نمىداشت و تمام دادوستد به پول نقد مىشد .
دامنهء اين فكر و تدبير خيلى وسيع است و اغلب مسائل عمومى و خصوصى را شامل مىشود . مثلا عدليه بايد اعلان بدهد معاملات تمام نقدى باشد و در صورت تخلف و نسيه محاكم حقوقى رسيدگى و محاكمه نخواهد نمود . ايضا هرزنى كه شوهر مىكند مهر را نقدا دريافت كرده و اگر بر ذمهء شوهر قرار دهد حق شكايت نخواهد داشت . ايضا هركس ملكى ، خانهاى يا دكانى اجاره دهد مال الاجاره پول نقد گرفته نسيهكارى ننمايد كه پذيرفته نخواهد بود . باز هركس نوكرى و عملهاى و مزدورى استخدام نمايد حق خدمت را فورا و نقدا بايد عايد دارد و گرنه حق گفتگو نخواهد داشت . وزارت خارجه هم خوب است به بانك شاهنشاهى و استقراضى اخطار كند در آتيه به احدى قرض ندهند كه دولت مسئول ايصال آنها در آتيه نخواهد بود و نيز بايد اعلان داد احدى در معاملات مغبون نشود ، فريب نخورد ، اشياء ناقصه و معيوب را نخرد و خود را دچار معاملات تقلبى نسازند كه در صورت تخلف حق شكايت نخواهند داشت . ادارهء حفظ الصحه عمومى هم لازم است توجهى به اين مسئله كرده اعلان كند احدى غذاى مضر و حركت مخالف صحت و كليه آنچه توليد امراض مىنمايد استعمال نكنند و هرگاه بر خلاف خود را دچار مرض ساخته حق مراجعه به اطبا نداشته و هيچكس مسئول اعاده صحت او نخواهد بود .
بلى از اين بهتر چيست چرا بايد اسباب زحمت فراهم ساخت . در اين صورت سه قسمت از معاملات اروپا هم منسوخ و بورسها از زحمات آسوده خواهند گرديد . پول و جنس هردو بايد نقد باشد و اگر پول نسيه يا جنس سلف باشد يا هردو نسيه غير از دردسر ثمرى ندارد . اشعث هم به پسرش وصيت كرده است يك ذره نقد را بر يك گوهر گرانبهاى نسيه ترجيح دهد . در مثل مىگويند سيلى نقد از حلواى نسيه بهتر است . عقل حيران است كه چگونه اهل عالم به اين فكر منتقل نشده بلكه بر ضد رفته مىگويند مدار چرخ تجارت و معاملات بر نسيه است . حالا بايد آمده تماشا كنند كه در شهر ما چگونه
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4057
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٠٥٧