زارعين ، تعلق روستاهاى خالصه به متنفذين كه احكام عمومى در مورد ايشان هيچ وقت اجرا نمىشود ، توسعه صيفىكارى نسبت به گندم و جو ( چون كمتر در معرض آفت قرار مىگيرد ) ، بىديانتى امين ماليه اصفهان كه در فكر منافع شخصى است ، مىباشد . اين عوامل موجب شده عوايد دولت از خالصجات انتقالى كاهش يابد . حسام الدوله كه اين گزارش را براى ميلسپو تهيه كرد ، در ادامه مىنويسد كه امور ماليه اصفهان به قدرى مغشوش است كه امكان تهيه فهرستى دقيق از عوايد خالصجات وجود ندارد . فقط مىتوان فهرست سه سال اخير را تهيه كرد . 14
* پرداخت حقوق اسفند وزارت ماليه
امروز حقوق اسفندماه كاركنان وزارت ماليه پرداخت شد .
حقوق اسفند ساير وزارتخانهها ظرف چند روز آينده داده خواهد شد . 15 ظاهرا ميلسپو براى ترميم عقبماندگى در پرداخت حقوقها ، آن را از پايتخت و در ميان آنها از وزارت متبوع خود يعنى وزارت ماليه آغاز كرده است .
* شكايت اهالى فندرسك عليه حاكم
اهالى فندرسك و كوهسار و راميان با نوشتن عريضهاى كه نشان مىداد بيشتر مردم اين مناطق آن را امضاء كردهاند عليه حاكم اين منطقه شكايت كرده ، آن را نزد حكومت استرآباد فرستادند . آنها در عريضه خود ، حاكم منطقه را بىكفايت دانسته ، او را معتاد به ترياك معرفى كرده و تعويض او را خواستارند . 16
* تقاضاى شيخ محمود براى اتحاد با عثمانى عليه انگليس
بنابر گزارشى كه سرهنگ يوسف خان فرمانده قواى ساوجبلاغ امروز داد ، شيخ محمود بعد از خروج از سليمانيه فعلا در « سوزداش » در شش ساعتى سليمانيه متوقف است و با اعزام نماينده خود نزد عثمانيها از آنها تقاضا كرده براى جنگ عليه انگليس با او متحد شوند . اين خبر مىگويد سيميتقو هم نزد طايفه پشتدر است . اخيرا نامهاى هم از طرف سيميتقو رسيده كه گيرنده آن نصر الملك است . مفاد نامه متعاقبا گزارش خواهد شد . 17
* خبرى مبهم از بازگشت سيميتقو به ايران
گفته مىشود اسماعيل آقا سيميتقو چند روز قبل از راه سردشت به طرف ايران حركت كرده است . به فرمانده قواى ساوجبلاغ حكم داده شد كه اگر اين خبر درست است زودتر خبر دهد تا براى ورودش به ساوجبلاغ رويه و دستور لازم صادر شود . 18
* ديدگاه رئيس تيپ شمال نسبت به فعاليتهاى روسها براى مجلس پنجم
محمد حسين آيرم رئيس تيپ مستقل شمال امروز نظر خود را درباره مقاصد روسها براى انتخابات مجلس پنجم ، براى رضا خان وزير جنگ نوشت كه طبق اظهارات روسها « كابينه حاضره را كابينه محلل تصور كرده و كليه اميدشان به آتيه است . » او تأكيد كرد روسها با جديت مىخواهند برنده انتخابات مجلس آتى باشند و براى نمونه يادآور شد كه در انتخابات فومنات چنين اتفاقى قرار بود بيفتد . اينك « مستدعى است در صورتى كه اشخاص صالحى در پيشگاه مبارك در اين حدود معرفى شدهاند امر به اطلاع فرماييد كه جديت در انتخابات همان اشخاص بشود . » 19 با اين حال وى كسانى را كه در منطقه شمال براى انتخاب شدن مىكوشند چنين معرفى كرد ؛ استرآباد : مستشار الدوله ، حاج شفيع محمد حسين ، امير مؤيد ، سيد مهدى ، مازندران : نجات ، عدل الملك ، محتشم السلطنه ، نصير السلطنه ، سردار كبير ، سيف الاسلام ، نظام الدوله ، سيف اللّه خان ، شريعتزاده ، قوام السلطنه ، نير السلطان ، دكتر احياء السلطنه . گيلان : سپهدار ، سردار معتمد ، آخونداف ، مدبر الملك . وى در انتها اضافه كرد كه روسها هنوز تمايل خود را به اين افراد علنى نكردهاند . 20
امير اكرم حاكم مازندران هم به همين مناسبت يادآور شد كه معين الرعايا كه يكى از فعالان اين منطقه براى نمايندگى مجلس شوراى ملى بود خوشبختانه تبعيد شده ، در تهران است .
هماينك عدهاى براى رهايى او تلاش مىكنند . در غياب او « با كمال اطمينان عرض مىكنم هركس را بندگان حضرت اشرف اعظم [ رضا خان ] درنظر گرفته باشند . . . ملت مازندران از صميم قلب انتخاب خواهند نمود . » 21
هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1335 ، صص 1 و 2 .
( 2 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 20 ، صص 38 تا 40 .
( 3 ) . همان ، پ 1 ، صص 70 و 71 .
( 4 ) . همان ، پ 16 ، صص 9 و 10 .
( 5 ) . همان ، پ 18 ، ص 15 .
( 6 ) . همان ، پ 17 ، ص 15 .
( 7 ) . همان ، پ 17 ، ص 19 .
( 8 ) . همان ، پ 11 ، ص 67 .
( 9 ) . همان ، پ 11 ، ص 54 .
( 10 ) . همان ، پ 11 ، ص 40 .
( 11 ) . همان ، پ 10 ، ص 83 .
( 12 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 2 - 28 - 35 - 1301 .
( 13 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 17 و 21 - 4 - 28 - 1301 .
( 14 ) . سازمان اسناد ملى ايران ، سند شم 240005893 ، آرشيو 801 خ 3 آ آ ا ، شم ميكروفيلم 01150002 .
( 15 ) . روزنامه ايران ، شم 1335 ، ص 2 .
( 16 ) . مقصودلو ، مخابرات استرآباد . . . ، ج 2 ، صص 856 و 857 .
( 17 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، ص 117 .
( 18 ) . همان ، پ 1 ، ص 18 .
( 19 ) . همان ، س 1302 ، پ 17 ، ص 657 .
( 20 ) . همان ، س 1302 ، پ 17 ، ص 655 .
( 21 ) . همان ، س 1302 ، پ 17 ، ص 653 . معين الرعايا به بندپى تبعيد شد ، و روشن نيست چرا در اين گزارش نام تهران برده شده است .