طرف دولت فخيمه گماشته شدهاند كه به كارهاى تجارتى و حكومتى و بلديه و غيرها رسيدگى مىنمايند و در تمام اين نقاط حتى دزداب داد ستد و همه چيز به وضع انگليس است . مثلا ساعت از روى كلكته ، وزن پوند انگليس ، پول روپيه و آنه [ ناخوانا ] و همهچيز به همين منوال و حكومت دزداب هم به هيچوجه اقتداراتى ندارد مگر به چهار نفر رعيت رنجبر بدبخت ايران - اين است راپورت سرحدى و اوضاع سياسى بلوچستان ايران - اگر دولت بخواهد نفوذ خود را در اين حدود كه عرض شد اعاده داده اين نقاط مهم مملكت را در قبضه اقتدار خود بياورد ( اولا ) لازم است دولت فخيمه از هرگونه مداخلاتى دست برداشته مجددا سرحد خود را به نوشكى انتقال دهد .
ثانيا براى چند مدتى بايد همان قسمى كه دولت انگليس به خانهاى بلوچ و عدهء آنها حقوق مىداده اين حقوق از طرف دولت ايران تأديه شود و آن سرحدىها را به وظيفه وطنپرستى و نوكرى مملكت آگاه نمود .
ثالثا يك عده هزار نفرى لازم است فقط براى بلوچستان سرحدى تخصيص داده شود كه پانصد نفر آن در دزداب ، سيصد نفر در خواش ، پنجاه نفر ميرجاوه و يكصد و پنجاه نفر در دالبندين ساخلو باشند . براى اين عده لوازم نقليه مفصلى لازم است كه آذوقه بايد از نقاط بسيار دور دست حمل نمود . البته لوازمات جنگى آنها هم بايد كاملا مرتب باشد .
در صورت مجرى شدن شرايط فوق چاكر داوطلب هستم اعاده انتظامات را در حدود سرحدى كاملا برقرار و پس از مدت يك سال تمامى بلوچستان را به حيطه اقتدار دولتى داده كه در واقع يكى از ايالات ايران شمرده شود . باقى بسته به رأى اولياء امور و رؤساى ما فوق است . اين بود راپورت جامع سرحد كه به عرض رسانيدم - محل امضاء كفيل تيپ سيستان و قائنات رضاقلى افشار . » ( اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 10 ، صص 19 تا 22 ) .
هامش
( 3 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 10 ، صص 2 و 3 .
( 4 ) . همان ، پ 1 ، ص 100 .
( 5 ) . روزنامه اتحاد ، شم 289 ، ص 1 .
( 6 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، ص 11 .
( 7 ) . آقا سيد نور الدين حسينى مشهور به آقانور فرزند سيد شفيع عراقى است كه در 1238 ش در سلطانآباد ( اراك فعلى ) به دنيا آمد . تحصيلاتش را در عتبات عاليات به پايان برد و آنگاه به زادگاهش بازگشت و مرجع عالمان و فاضلان منطقه گرديد . او را بانفوذترين فرد در عصر خود برشمردهاند كه در زمانهاى مختلفى به سبب احترامى كه همه طبقات اراك و تهران براى وى قائل بودند ، شهر اراك از غارت و چپاول نجات يافت كه از جمله آنها مىتوان به بازگشت سالار الدوله ( برادر محمد على شاه مخلوع ) اشاره نمود كه مىخواست سلطنت برادرش را بازگرداند ، اما با پيشگامى و جايگاه آقا نور الدين مجتهد از حمله و يورش به منطقه سلطانآباد منصرف شد و از ورود به داخل شهر بازماند . آقا نور الدين در صدر مشروطيت با طرفدارى مشروطهخواهان كميتههاى محلى را تقويت و پشتيبانى مىكرد و پس از استقرار مشروطه هم رياست انجمن ولايتى در اراك را برعهده گرفت . در 1334 ق / 1294 ش كه آتش جنگ جهانى اول بخشى از ايران را هم درگرفته بود ، عدهاى از مشروطهخواهان همچون مساوات ، دهخدا ، استرآبادى غروى ، دهخوارقانى ، صور اسرافيل از تهران به اراك رفتند و از آقا نور الدين خواستند كه براى مقابله با انگليس و روس حكم جهاد دهد .
او نيز چنين كرد و افراد نامبرده به همراه جمعى از سران منطقه از اراك به كرمانشاهان و از آنجا هم به عراق و اسلامبول رفتند . آقا نور الدين حسينى در سال 1301 ش درگذشت . تفسير قرآن به زبان عربى ، طهارت ، صلواه ، مكاسب ، مباحث عقليه و مباحث الفاضليه و حقوق المرء فى شريعت الاسلام از جمله آثار وى است . ( صديق ، نامداران اراك ، صص 237 تا 241 ؛ كسروى ، تاريخ هجده ساله آذربايجان ، صص 650 و 651 ) .
( 8 ) . روزنامه اتحاد ، شم 300 ، ص 2 .
( 9 ) .FO E 2134 / 207 / 34( 10 ) .FO E 2305 / 207 / 34( 11 ) .FO E 2305 / 207 / 34