و بيگانه بدنما است فكرى به حال روشنايى چراغها بشود . 15
* ديدار مستوفى الممالك و لورن
سرپرسى لورن وزير مختار انگليس در تهران در گزارش تفصيلى خود كه امروز به انگلستان فرستاد به تشريح علل سقوط دولت قوام السلطنه و نقش روسيه در اينباره ؛ و به توضيح مواضع دولت مستوفى الممالك كه به دنبال ديدارى چند ساعته با رئيس الوزراء جديد براى او روشن شده پرداخت . در اين ديدار لورن متوجه شد كه مستوفى الممالك علاقهاى به تصدى اين سمت نداشته است . او از خودباختگى رئيس الوزراء در برابر اظهارات خود مىنويسد و اينكه مستوفى الممالك بدون يارى انگليس كارى از پيش نخواهد برد . نتيجهگيرى نهايى لورن اين است در مجموع اين دولت در راستاى منافع بريتانيا حركت خواهد كرد . 16
هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1326 ، ص 1 .
( 2 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 20 ، ص 45 .
( 3 ) . همان ، پ 10 ، ص 8 .
( 4 ) . همان ، پ 18 ، صص 16 تا 19 .
( 5 ) . تيره ضرغام در كنار تيرههاى مالكى ، مهيمى و عبدى مالكى از جمله تيرههاى طايفه مالكى منطقه رودبار در كرمان است كه در دورهاى از تاريخ معاصر جيرفت و كهنوج تأثيرگذار بودهاند . از خوانين معروف اين تيره و طايفه و منطقه ، ضرغام نظام رودبارى است كه در دوران حكمرانىاش بر ولايات جيرفت و رودبار كه از زيرمجموعههاى ايالت كرمان - بلوچستان به حساب مىآمدند ، نكتههاى بسيارى نقل شده است .
از جمله اينكه هر روز در مكانى معين به دادخواهى مىنشست و به تظلم اهالى گوش مىداد و رسيدگى مىكرد و در مواقع لزوم كيفر و مجازات مىداد . او براى اداره قلمرواش ، در هرمنطقه يك نفر ريشسفيد طايفه را مسئول مىساخت و مسلح مىكرد و طايفهها مسئول حفظ امنيت خويش مىگشتند و در مواقع تجاوز طايفهها به يكديگر ، طايفه متجاوز مجازات مىشد ؛ سلاح منطقه را با ارسال مأمورى از جانب خويش به بمبئى تهيه مىكرد و براى ارشاد مردم و انجام كارهاى دينى و شرعى ، ساداتى از نجف و كربلا به آنجا مىآورد كه از جمله سادات موسوى نجفى كهنوج مشهورند . درباره او گفته شده است كه به هنگام انتصاب لطفعلى خان امير مفخم بختيارى به واليگرى ايالت كرمان و بلوچستان ، ضرغام نظام رودبارى با ارسال هدايا و يا ذكر عذرهاى بسيار از ملاقات با والى جديد خوددارى كرد . او همين رفتار را نيز پس از اين در زمان حكومت گرفتن سردار ظفر بختيارى در 1333 ق انجام داد و از ديدار با والى كه به جيرفت و رودبار رفته بود خوددارى ورزيد . ( رفعتى ، جيرفت در آينه تاريخ ، صص 200 و 204 و 205 و 207 ) .
( 6 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 10 ، ص 80 .
( 7 ) . همان ، پ 1 ، صص 53 و 54 .
( 8 ) . همان ، پ 1 ، ص 67 .
( 9 ) . همان ، پ 1 ، صص 99 و 100 .
( 10 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 114 تا 116 - 2 - 49 - 1301 .
( 11 ) . همدى ، كردستان و كرد در اسناد . . . ، صص 88 و 89 ؛ متن اعلاميه اين چنين بود : « به نام نماينده سامى ، اين اعلاميه را به اطلاع مردم سليمانيه مىرسانم . حكومت بريتانيا مسئله بازگشت شيخ محمود را به سليمانيه با توجه كافى موردنظر قرار داده است . مسئله حكمرانى شيخ محمود بر سليمانيه فقط با هدف رضايت مردم و براساس قانون صورت گرفته است اما متأسفانه ، اين موضوع تبديل به يك معضل بزرگ ميان كردها و بريتانيا شد كه دليلى جز سرپيچى مقامات سليمانيه از قوانين نداشت . از زمان اعلام اين اخطار لازم است « شيخ محمود افندى » و اعضاى كادر رهبرى سليمانيه از طريق كركوك به بغداد عزيمت كنند . پيش از ترك سليمانيه شيخ موظف است چند نماينده از طرف خود ، براى اداره شهر انتخاب كند . اگر ظرف مدت 5 روز از اعلام اين اخطار ، شيخ محمود و اعضاى رهبرى شهر ، خود را به بغداد نرسانند دولت بريتانيا تمام قدرت خود را براى سركوب اين قيام به كار خواهد گرفت . . . در صورتى كه هيأت مزبور در ضرب الاجل تعيين شده به بغداد برسد ضرر و زيانى متوجه هيچكس نخواهد شد . » ( همان ) اعلاميه مشابه ديگرى با امضاء « مشاور كركوك » در دست است كه با تاريخ 24 شباط [ فوريه ] 1923 در منطقه توزيع شده است ( ر . ك : اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 11 ، صص 36 و 37 ) .
( 12 ) . روزنامه اتحاد ، شم 300 ، ص 2 .
( 13 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 4 - 28 - 35 - 1301 .
( 14 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، ص 87 .
( 15 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 32 - 4 - 27 - 1302 .
( 16 ) .FO E 3410 / 77 / 34