زندانى است ؛ و از دواير دولتى و مالى خواسته شده كه صورت بدهى او را بدهند تا تصفيه حساب شود . 10
* ديدار خصوصى احمد شاه و لورن
امروز سرپرسى لورن در ديدارى خصوصى با احمد شاه شنيد كه سفير روسيه از او خواسته است دولت قوام السلطنه را كنار بگذارد . احمد شاه خواستار اظهارنظر لورن مىشود . وزير مختار انگليس مىگويد بركنارى دولت در شرايط فعلى ، مطلوب نيست . او در ادامه مىگويد در شرايط فعلى ، تهاجم روسيه به ايران بعيد است . لورن توصيه مىكند شاه موضوع را به مجلس واگذارد . در اين ديدار لورن از فضاى ضد انگليسى حاكم بر ايران مىگويد و اينكه حجم اين تبليغات در پايان تابستان چنان شدت گرفت كه مجبور شد به دولت هشدار دهد اگر اين جو نشكند انگليس نمايندگان خود را از ايران فرا خواهد خواند . احمد شاه نيز در پاسخ مىگويد : متأسفم . انگليس بايد ميان نظر واقعى ايران و نظر كسانى كه تحت تأثير روسيه هستند تفاوت قائل شود در اين بين لورن از نصرت الدوله به عنوان عنصرى ضد انگليسى ياد كرد و از شاه خواست با او برخورد كند . 11
هامش
( 1 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 3 ، ص 110 .
( 2 ) . همان ، پ 3 ، ص 139 .
( 3 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 14 - 6 - 15 - 1301 .
( 4 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 2 ، صص 155 تا 157 .
براى آگاهى از اصل اعلاميه و ترجمه آن به فارسى ر . ك : اسناد وزارت امور خارجه ، 157 تا 160 - 11 - 47 - 1301 .
( 5 ) . روزنامه ايران ، شم 1285 ، ص 3 . اقدامات بعدى دولت ايران در خبرهاى روز بيستم دى آمده است .
( 6 ) . همانجا .
( 7 ) . محمد دانش بزرگنيا فرزند حاج عبد الحسين تهرانى - از تجار مشهور - در 1268 ش در مشهد متولد شد . تحصيلات خود را در مشهد و تهران به پايان رساند و عربى و فرانسه را به خوبى آموخت . او از شعراى خراسان به شمار مىرفت و در شعر او را در زمره شاگردان اديب و ايرج ميرزا دانستهاند . از او ديوان شعرى با عنوان « راز دانش » در 1344 ش منتشر شد .
دانش عضو شركت « فرهنگ » بود كه مؤسس چند مدرسه در خراسان به حساب مىآمد و خودش نيز دبيرستان « دانش » را در مشهد تأسيس و مجله ادبى « دانش » را منتشر كرد ؛ هرچند كه ظاهرا يك شماره از آن بيشتر منتشر نشد و در دى 1298 ش انتشار آن متوقف شد . او در چهارمين دوره مجلس شوراى ملى از جانب اهالى نيشابور به نمايندگى رسيد و نيز در اولين دوره مجلس مؤسسان كه تغيير سلطنت به نفع پهلوى را به همراه داشت از جانب مردم مشهد به نمايندگى اين مجلس رسيد . پس از آن رياست انجمن شهر مشهد را برعهده گرفت و در سالها بعد چند شركت تأسيس كرد و به تجارت و فعاليت اقتصادى پرداخت .
رزا دختر محمد دانش بزرگنيا به عقد احمد رضا پهلوى - برادر كوچكتر محمد رضا شاه - درآمد و همين امر موجبات رشد و ترقى محمد دانش را فراهم كرد . فرزند ديگر او - حسين دانش بزرگنيا - پس از ازدواج خواهرش رزا با احمد رضا پهلوى ، به رياست دفتر احمد رضا منصوب شد .
محمد دانش بزرگنيا در اول فروردين 1347 به علت سكته قلبى درگذشت ( اسحاق ، سخنوران نامى ايران در تاريخ معاصر ، ج 2 ، صص 183 - 182 ؛ اطلاعات ، شم 12542 ( 4 فروردين 1347 ) ، ص 17 ) .
( 8 ) . عبد المحمد سپهر معروف به لسان الملك از مشروطهخواهان بنام بود كه سالها قبل از سلطنت رضا شاه پهلوى و بعد از آن در سمتهايى مانند مديركل وزارت جنگ ، فرماندارى و استاندارى برخى از نقاط كشور از جمله تهران فعاليت نمود . او در بامداد سوم اسفند 1299 با ورود قزاقان به تهران و پيروزى كودتاى رضا خان به همراه 400 الى 500 نفر كه بسيارى از آنها شاهزادهها و رجال بودند دستگير شد . لسان الملك در دوره چهارم مجلس شوراى ملى در سال 1300 ش از حوزه انتخابيه جهرم به نمايندگى انتخاب گشت . وى در سال 1340 ق / 1301 ش روزنامه استقامت را تأسيس نمود كه دو بار در هفته با مطالبى از اخبار مجلس و اخبار داخله چاپ و منتشر مىشد . او در سالهاى آخر عمر به مطالعه و تحقيق مشغول بود و سرانجام در بهمن 1351 درگذشت . ( اطلاعات ، شم 14010 ( 5 بهمن 1351 ) ، ص 4 ؛ شيخ الاسلامى ، « نصرت الدوله فيروز و داستان سقوط وى » ، آينده ، ص 43 ؛ صدرهاشمى ، تاريخ جرايد و مطبوعات ايران ، ج 1 ، صص 158 - 157 ) .
( 9 ) . روزنامه ايران ، شم 1286 ، ص 1 .
( 10 ) . مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 3 ، ص 114 .
( 11 )FO E 1124 / 77 / 34 .