نيز داشت ، امروز به عنوان وزير امور خارجه ماده الحاقى به عهدنامه ايران و افغانستان را تقديم مجلس شوراى ملى كرد .
متن اين الحاقيه چنين است : « همچنين طوايف و ايلاتى كه سابقا از ايران به افغانستان رفتهاند كما فى السابق تبعهء دولت متوقف فيها مىباشند و بدون اينكه تذاكر خود را به امضاى مأمورين ايران نرسانند حق ورود به خاك ايران را نخواهند داشت .
چنان كه همين ترتيب نظيرا موافق فصل دوم الحاقى نسبت به كليه طوايف و ايلاتى كه سابقا از افغانستان به ايران آمدهاند مجرى خواهد شد . افرادى كه از ايران قبل از تأسيس سفارت ايران در كابل به افغانستان رفته سكنى اختيار كردهاند كما فى السابق تبعه افغانستان شناخته مىشوند .
تجارى كه فقط براى معاملات تجارتى از ايران به افغانستان مسافرت نمودهاند و در افغانستان اقامت دائمى اختيار نكردهاند و نيز به موجب اسناد محقق است كه در دواير رسمى افغانستان با آنها معامله تبعه افغانستان نشده است تبعه ايران شناخته خواهند شد . » 6
* تسليم و اطاعت سيد طه
بنا به اخبارى كه از حاكم نظامى آذربايجان رسيده امروز سيد طه با شصت هفتاد نفر از اتباع خود وارد اروميه شد و ضمن پشيمانى از كردههاى خود اظهار اطاعت و خدمتگزارى كرد . سيد طه از فرماندهان و سركردگان اسماعيل آقا سيميتقو بود . 7
* تجليل از مصطفى كمال پاشا
امروز به دعوت تجار مراسمى در مسجد شيخ عبد الحسين تهران برگزار شد . گروههاى مختلف مردم در اين مراسم شركت كرده و يكى از بازرگانان سخنانى در شادمانى از پيروزيهاى « اخير قشون اسلامى ترك قرائت و پس از آن عكس قائد رشيد آنها مصطفى كمال پاشا را با دستههاى گل آورده و در منظر عمومى نصب كرده پس از اظهار مسرت و شادمانى جلسه خاتمه يافت . » روزنامه اتحاد نوشت كه آقا سيد جواد سلطان المحدثين در اين مراسم نطق بليغى كرد و عموم مردم از عمليات نمايندگان انگليس در تبعيد علما به ايران اظهار تنفر كردند . 8
* تأسف و نگرانى حسين علاء از اقدام قوام السلطنه
پس از لايحهاى كه قوام السلطنه به مجلس شوراى ملى داد و تلفيقى از پيشنهادهاى هر دو كمپانى نفت امريكايى استاندارد و سينكلر را براى تصويب به صحن مجلس برد ، حسين علاء وزير مختار ايران در امريكا كه با مسئولان اين دو كمپانى نيز رايزنى مىكرد در تلگرامى به قوام السلطنه اين اقدام را عجيب و خطرناك خواند . « پيشنهاد مخلوط دولت به مجلس و مخابره متن فرانسه آن به بنده خلاف مصلحت . . . و بيهوده ساختن تمام زحمات اين مدت » است . وى پيشبينى كرد اين كار باعث عقبنشينى هر دو كمپانى شود . « جدا استدعا مىكنم كه دولت پيشنهاد خود را از مجلس پس گرفته تا ورود مستشار ( ميلسپو ) به تهران كه چند هفته بيشتر طول ندارد منتظر بشوند . » 9
* ديدار رضا خان با وابسته نظامى سفارت انگليس
امروز رضا خان و وابسته نظامى سفارت انگليس با يكديگر ملاقات كردند . در اين ديدار رضا خان به طرف انگليسى اظهار داشت كه قصد دارد به زودى استعفا دهد ؛ دليل آن كارشكنى اطرافيانش است . سر پرسى لورن اين خبر را به وزارت امور خارجه انگليس فرستاد و چنين اظهارنظر كرد : « به نظر من بهتر است كه اجازه دهيم حوادث روند عادى خود را طى كند ، چون : 1 - به خلوص او با توجه به خلوص خودمان اطمينانى ندارم 2 - خطر احتمالى برخورد با بختياريها رفع شده است . 3 - در اداره داخلى كشور بسيار فراتر از قدرت خود ، اعمال قدرت مىكند . 4 - بعيد نيست كه با مشاوران امريكايى بر سر مخارج و كنترل هزينه ارتش برخورد كند . 5 - برنامه تسلط نظامى به فراموشى سپرده شده است . بايد اضافه كنم كه كنارهگيرى او احتمالا باعث تسهيل تبليغات بلشويكها و احتمالا تشديد آن خواهد شد . » 10
هامش
( 1 ) . روزنامه ايران ، شم 1222 ، صص 1 و 2 و 3 .
( 2 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 16 ، ص 2 .
( 3 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 31 - 2 - 38 - 1301 .
( 4 ) . روزنامه اقدام ، شم 77 ، ص 3 .
( 5 ) . همانجا .
( 6 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 1 - 5 - 66 - 1301 . عهدنامه ايران و افغانستان مشتمل بر 12 ماده اصلى و دو ماده الحاقى بود كه به تصويب مجلس شوراى ملى ، شاه ايران و امير افغانستان رسيده بود . اما دولت افغانستان مايل بود همان حقى كه دولت ايران برحسب دو ماده الحاقى دارا بود ، دولت افغانستان هم آن حق را دارا باشد و امضاى دو ماده الحاقى را مشروط به قبول اين تقاضا كرد . ازاينرو وزارت امور خارجه امروز اين متن را تحت عنوان « فصل سوم الحاقيه » به مجلس شوراى ملى داد .
مجلس آن را در دستور كار خود قرار داد و در 15 دى 1301 به تصويب رسيد .
( 7 ) . روزنامه ايران ، شم 1225 ، ص 3 .
( 8 ) . روزنامه ايران ، شم 1222 ، ص 4 ؛ روزنامه اتحاد ، شم 239 ، ص 2 . مواضع اسلامخواهى يا اسلامنمايى كمال مصطفى پاشا در هنگام جنگهاى رهايىبخش يكى از موضوعات قابل توجه مورخان و علاقهمندان به تاريخ تركيه است . براى نمونه آتيلا ايلهان مورخ معروف ترك مىنويسد كه آتاتورك در دوران جنگ رهايىبخش استراتژى ضد امپرياليستى را بر ضد غرب اعمال نمود ، اما پس از جنگ به غرب تمايل يافت كه اين هم غربگرايى تمامعيار نبوده است . و يا صاها آكيول روزنامهنگار معروف ترك مىگويد كه حرفهايى كه آتاتورك در زمان جنگهاى رهايىبخش زد ، اگر در دوره تكحزبى بعد از جنگ زده مىشد ، شما را به زندان مىانداختند .( www . Stargazete . com )اينها نشان مىدهد كه مصطفى كمال پاشا براى پيروزى بر اشغالگران از فرهنگ اسلام در تركيه حد اكثر بهره را برده و پس از پيروزى و رسيدن به قدرت نه تنها آن را يكباره كنار گذاشت ، بلكه عليه آن نيز كوششهاى چشمگيرى كرد .
( 9 ) . اسنادى از امتياز نفت شمال . . . ، صص 204 و 205 .
( 10 ) .FO E 9844 / 6 / 44 , NO . 103 .سه روز پس از اين گزارش و اظهارنظر ، كرزن پاسخ داد « من نيز با نظر شما موافقم حتى اگر احتمال افزايش تبليغ بلشويكها باشد . » ( همان ،( 9844 / 6 / 44 , NO . 105