دوشنبه 12 شهريور 1301 / 4 سپتامبر 1922 / 11 محرم 1341
* ادامه مكاتبات بين قوام السلطنه و علاء
امروز نيز دو تلگرام بين ايران و امريكا ، در باب امتياز نفت شمال و اينكه به كدام كمپانى بايد دل بست و اطمينان كرد ، ردو بدل شد . در تلگرامى كه قوام السلطنه رياست وزراء به حسين علاء وزير مختار ايران در امريكا فرستاد ، ضمن ارائه آخرين اطلاعاتى كه از كمپانى سينكلر براى گرفتن امتياز نفت شمال دريافت كرده ، به پيشنهاد علاء درباره آمدن نماينده استاندارد از امريكا به ايران چندان روى خوش نشان نداد و نوشت كه اين كار نتيجه ندارد ؛ دو ماه طول مىكشد و اكنون يك سال است كه در دادن امتياز نفت شمال وقت از دست رفته است . 1 علاء از قول ميلسپو به قوام السلطنه نوشت كه « معلوم مىشود دولت ايران هرچه سينكلر مىگويد قبول و آنچه استاندارد مىگويد شك مىنمايد . . . طرح سينكلر خام و غيرمنطقى به نظر مىآيد . . . از آنجا كه اصلاح ماليه از اعطاء امتياز واجبتر و حركت من لازم [ و ] فورى است پيشنهاد مىكنم اگر دولت نمىخواهد امتياز به استاندارد بدهد اقدام و تعهدى در بار سينكلر نكند تا ورود من به تهران . » 2
* جابهجايى نيروهاى بختيارى در اطراف فريدن
امير لشكر جنوب ، محمود آيرم ، امروز در گزارشى كه به تهران فرستاد از قول ياور صادق خان رئيس قواى اعزامى به حدود فريدن نوشت كه « چهارصد نفرى به اتفاق سه نفر از خوانينزادگان تحت رياست امير حسين خان پسر سردار ظفر به قلعه شاهرخ محل فريدن شش فرسخى . . . محلى [ كه ] توقف قواى [ قشون ] . . . است آمدهاند . لذا امروز پنجاه نفر سوار ديگر اعزام و به قسمت فوق الذكر افزوده گرديد و به ياور صادق دستور داده شد كه علت آمدن عده مذكوره به فريدن را رسما از امير حسين خان استعلام نمايد . » 3
* ترجيح يكپارچگى ايران
در تلگرامى كه سر پرسى لورن امروز به كرزن فرستاد در حمايت بين عوامل محلى و رضا خان نوشت « فكر مىكنم بايد همواره به خاطر داشت كه تهران معيار نهايى روابط ما با ايران است . » منظور لورن آن بود كه حمايت بىچونوچرا و مطلق از عوامل محلى همچون شيخ خزعل نبايد اولويت بيشترى نسبت به منافع انگليس در مقايسه با آنچه كه در مركز ايران مىگذرد داشته باشد . « يكپارچگى . . . ايران به عنوان يك كل و از لحاظ منافع كلى و درازمدت بريتانيا به مراتب مهمتر از قدرت محلى هريك از سرسپردگان خاص ما مىباشد . » 4
* عدم مصلحت در فروش سلاح به شيخ خزعل
سر پرسى لورن وزير مختار انگليس در رايزنى با وزير امور خارجه كشورش درباره فروش سلاح به شيخ خزعل پاسخ گرفت كه شيخ خزعل از هند اسلحه مىخرد ، بنابراين لزومى به فروش بيشتر سلاح به او نيست . اين امر سوءظن دولت مركزى را برخواهد انگيخت كه شيخ خزعل و بختياريها با كمك انگليس درصدد ايجاد يك دولت مستقل هستند . وزير امور خارجه انگليس به لورن توصيه كرد روابط خود را با دولت مركزى حفظ و در جهت بالا بردن سطح آن بكوشد . وى افزود ما قصد تضعيف دولت مركزى ايران را نداريم هرچند به دليل ضعف آن مجبوريم گاهى براى حفظ منافع خود برنامههايى را در برخى استانها به اجرا درآوريم . وى يادآورى كرد انگليس و شيخ خزعل تعهداتى نسبت به هم دارند . شايد با توجه به روابط خوبى كه شيخ خزعل با بختياريها دارد اين سلاحها را براى آنها مىخواهد ولى بهتر است مدتى صبر كنيم تا لزوم فروش اين سلاحها محرز شود و از ايجاد تنش بيهوده در روابط انگليس و ايران جلوگيرى گردد . 5
هامش
( 1 ) . اسنادى از امتياز نفت شمال . . . ، ص 180 .
( 2 ) . ( همان ، صص 181 تا 183 ) .
( 3 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 2 ، ص 30 .
( 4 ) . لورين ، شيخ خزعل و پادشاهى . . . ، ص 60 . اين نظريه وزير مختار انگليس