پيشكش به منوچهر ستوده
يادداشت
سفرنامهء بخارا نسخهاى است كه در كتابخانهء مجلس شوراى ملى ( سابق ) به شمارههاى 7204 ( قفسه ) و 5713 / 74387 فهرست شده است و بر روى ورقهء ملصق به كتاب نوشتهاند سفرنامهء خوارزم تأليف سيف الله ميرزا . احتمالا ذكرى كه از سيف الله ميرزا در صفحهء 9 آمده موجب آن انتساب شده است . ولى مندرجات كتاب نشان مىدهد كه سفر به بخارا بوده است نه خوارزم و دلالتى از متن برنمىآيد كه مربوط به سيف الله ميرزا باشد . نويسنده خود را « خانزاده » درشمار آورده است ( ص 8 ) .
مناسبت سفر آن بود كه خواجه خليل از جانب امير بخارا ( يعنى نصر الله بن حيدر 1242 - 1277 ) از خاندان مغنيتيه به دربار محمد شاه قاجار اعزام شده بود و چون قصد مراجعت كرد طبق عرف و به دستور شاه رسولى از جانب ايران با او همراه مىشود . آنها به تاريخ 23 صفر [ 1260 ] از راه مشهد و مرو به بخارا مىروند . رسول ايران پس از توقف در بخارا و انجام مأموريت از همان راه به ايران باز مىگردد .
دو اشاره در اين متن هست كه تاريخ رفتن مؤلف را روشن مىسازد .
يكى آنكه چندين بار از آصف الدوله كه والى مشهد بود نام مىبرد . اين شخص يعنى اللهيار خان آصف الدوله دائى محمد شاه است كه ميان سالهاى 1250 تا 1263 در آن خطه فرمانروايى آمرانه داشت و يكبار هم به جنگ چهار اويماق يعنى تراكمه رفت . اشاره ديگر آوردن نام حاجى و آقايى با احترام است كه كسى نيست جز حاجى ميرزا آقاسى .