كنگره بين المللى نژادها عامل مهمى براى بيداركردن تودههاى خفته بشرى مىباشد و مانند يك حركت آرامى است كه بر تمام گيتى غالب و مؤثر است .
مرام آن سرنگون ساختن بيرق ظلم و اجحاف افراشتن پرچم عدالت و انصاف ويران نمودن اساس شوم جنك و بيگانگى و نفاق و آباد ساختن كاخ فرخنده صلح و آشنائى و اتفاق مىباشد و پس اين كنگره آنچه را كه در بنيان متين يكرنگى و برادرى بشر رخنه افكند نيست و نابود خواهد ساخت زبان رسمى در كنگره فرانسه و انگليسى و آلمانى و ايطاليائى بود ولى به زبان فارسى و ژاپونى نيز نطقهائى ايراد شد و آنها را بانگليسى ترجمه نمودند و يكى از امريكائيها كه نماينده مليون امريكائى بود سرودى به دو زبان خواند كه يكى از آنها زبان اسپرانتو بود .
رياست افتخارى كنگره به ترتيب به چندين نفر واگذار شد .
1 - بحكيم چينى 2 - به وكيل ژاپونى 3 - بنماينده ملى ايران 4 - ژنرال لحتيم رئيس قديم پارلمان دولت هائيتى 5 - بنايب رئيس پارلمان عثمانى و غيره .
از دو سال پيش مقدمات تشكيل اين كنگره تهيه شده بود و اگر در دفعه نخستين به تمام مواد پرگرام و مرام خود بنحو اكمل رفتار نشده باشد جاى نگرانى نخواهد بود يقينا در دفعه ثانى اشكالات مقدماتى كمتر بوده و كنگره بيشتر بانجام مرام خويش كامياب خواهد گرديد .
علت آنكه ايندفعه موفقيت كامل حاصل نشد بواسطه كمى وقت و زيادى موضوعات قابل بحث و تدقيق بوده چه در چهار روز مدت انعقاد كنگره آن هم روزى سه ساعت نميشود در شصت موضوع مختلف با نهايت دقت و موشكافى سخن راند چه رسد باينكه علاوه بر اينها در قضاياى چهاردهگانه عمومى ديگر از قبيل ( اثر مجامع ) ( تفكيك مذاهب ) و ( مقام حقيقى زن در عالم بشريت ) و بعضى سؤالات مخصوص راجع ببعضى ممالك و ملل از قبيل چين و ژاپون و عثمانى و ايران و مصر و هائيتى و يهوديان و جثههاى آمريكائى و حبشههاى آفريقائى و هندوستانى و برخى مطالب مشتمل بر ترتيب اخلاقى حقوق بين المللى - ثروت - امانت گذاردن - و استقراض و آزادى مهاجرت نيز ميبايست بنوبت خود گفتگو و حقوق بحث شود
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 187
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٨٧