شنوندگان برخاسته برئيس جواب ميدهد كه اگر دو قسمت در دو وقت باشد چه ضرر دارد ولى اگر در يك وقت باشد راضى نيستيم چونكه ميخواهيم هردو را بشنويم اين تدبير رئيس هم بىنتيجه مانده خانم نطق خود را بآزادى به آخر مىرساند و اين موفقيت براى يك زن انگليسى در مركز مملكت و در ميان نمايندگان ملل مختلف عالم دوست و دشمن قوت قانون و عظمت دموكراسى را در آن مملكت و در ميان آن ملت مىرساند مسلم است اگر خانم ناطق اطمينان نداشت كه اگر نتواند خود بشخصه از رئيس مجلس اجازه نطق بگيرد مساعدت مستمعين كه اكثريت آنها قاطع است او را مدد خواهد كرد نه بىوعده به اين مجلس حاضر ميشد و نه تقاضاى نطق ميكرد زيرا حاضر شدن و تمام نفوس حاضر را متوجه خود ساختن و كامياب نشده بيرون رفتن براى او اثبات سفاهت بود پس قطع داشت كه قانون او را حمايت كرده آبرويش محفوظ خواهد بود .
گويند هنديان ستمكشيده عضو كنگره و يا غير آنها خانم مزبور را وادار و تشويق كرده بلكه تطميع نمودهاند و هيچيك از اين دو مطلب را نميتوان رد كرد زيرا كه اولا ستمگرى انگليسيان را نسبت بهنديان نميتوان انكار نمود وجود اشخاصى را از هنديان در لندن كه در سايه تعليمات در مدارس انگليس بيدار و بحقوق خود برخوردار شدهاند نميتوان قائل نبود البته موقعى از اين بهتر بدست آنها نميآمد كه بتوانند ستمكشيدگى خود را به گوش عالميان برسانند آن هم به زبان پاك و بىآلايش يك خانم محترم انگليسى كه خود بهندوستان سفر كرده فجايع معاملات انگليسيان را با هنديان برأى العين ديده است .
و اما مسئله تطميع نمودن آن هم طبيعى است زيرا كه انگلستان قسمتى از دنياست و انگليسيان هم يك قسمت از بشر منفعتپرست و بهر صورت گفتن حرف حق با اين جلادت و بيملاحظه در آن مركز و در آن مجمع از آن زن قابل تمجيد است و هرگونه پيرايه كه از طرف اشخاص بىخبر و يا كسانى كه در مظالم مزبور شركت داشتهاند بر اين حق گوئى بسته شود قابل اعتنا نميباشد .
بعد از گذشتن اين جلسه جرايد بعد از ظهر لندن بصدا درآمده بر جلسه صبح كنگره اعتراض ميكنند حتى بعضى از آنها زبان درازى كرده نسبت ديوانكى به اعضاى
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 182
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٨٢