براى انسان ذكر دائمى و حقيقى بسيار مشكل است ، بلكه احيانا غفلتى حاصل مىشود ، امّا انسان بايد مراقب باشد كه غفلت در او مستقّر نشود ، بلكه استمرار بر ذكر خدا در دل با حالت تضرّع و خوف داشته باشد ، چون غفلت با طاعت ، عمل ، سلوك و پيروى منافات دارد .
( 206 )
( إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ وَ يُسَبِّحُونَهُ وَ لَهُ يَسْجُدُونَ )
: ( همانا كسانى كه نزد پروردگارت هستند ، از عبادت او تكبّر نمىورزند و او را تسبيح مىگويند و براى او سجده مىكنند ) ، منظور از كسانى كه نزد پروردگار هستند تنها ملائكه نيست ، بلكه شامل مقربيّن درگاه خدا نيز مىشود و مقربين هرگز از ياد خدا غفلت ندارند و ياد خدا ، حجابهاى بين آنها و پروردگارشان را مرتفع ساخته و لذا در درگاه او تقرّب جستهاند و اين تعبير
( عِنْدَ رَبِّكَ )
حضور بدون غيبت را مىرساند .
اينچنين كسانى از عبادت خدا تكبر نمىورزند ، چون عبوديّت و بندگى با استكبار و گردنكشى منافات دارد و اينان خدا را از هر چه شايستهء ساحت قدس او نيست ، منزّه مىشمارند و او را تسبيح مىكنند و سجده مىنمايند .
و تسبيح هم مختص به زبان و سجده مختص به ساير اعضاء نيست ، بلكه آنها با همه حركات و سكنات و خواطر قلبىشان و با همه اعضاء و جوارحشان و بوسيلهء همه اعمالشان ( طاعات ، عبادات و معاملات ) به ذكر و تسبيح و سجده حق اشتغال دارند
( وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ )
« 1 » ، ( و هيچ چيز نيست جز آنكه تسبيح گو به ستايش خداست ) .
هامش
( 1 ) - سوره اسرى ، آيه 44 .