سورهء فاتحه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
« 1 » سؤال 1 : به چه دليل
« الرَّحْمنِ »
بر
« الرَّحِيمِ »
مقدم شده است با اينكه بنا به قول زجاج و ديگران در توصيف رحمت بليغتر از آن مىباشد و عادت عرب آن است كه در صفات مدح از پايينتر شروع و به بالاتر ختم مىكنند ، مثلا مىگويند : « فلان عالم نحرير » « 2 » جواب : اوّلا : جوهرى و ديگران گفتهاند : رحمن و رحيم به يك معنا هستند مثل ندمان و نديم ، پس در تقديم و تأخير هر كدام از آنها مانعى وجود ندارد .
ثانيا : بر فرض بليغتر بودن وصف رحمن از رحيم دليل تقديم آن اين است كه لفظ اللّه اسم مخصوص پروردگار است و براى هيچكس ديگر خواه به صورت افراد و خواه به صورت اضافه اطلاق نمىگردد و لذا از همه مقدم گرديد و رحيم چون اختصاص به پروردگار ندارد و چه به صورت افراد و چه به صورت اضافه بر غير خدا نيز اطلاق مىگردد در آخر ذكر گرديد ولى رحمن چون وصفى است كه به صورت افراد مختص به پروردگار است ولى در صورت اضافه اختصاصى به خداوند ندارد در وسط ذكر گرديده است .
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
« 3 » سؤال 2 : به چه دليل « عبادت » بر « استعانت » مقدم شده است در حالى كه بايد ابتدا از خداوند استعانت نمود و سپس به عبادت او پرداخت و كسى
پاورقی
( 1 ) . سورهء حمد آيهء 1 : به نام خداوند رحمن و رحيم .
( 2 ) . فلان شخص عالمى زبردست است .
( 3 ) . سورهء حمد ، آيهء 5 : فقط تو را مىپرستيم و فقط از تو استعانت مىجوييم .