آنانى كه محرومند وتنگ گرفته شده بر ايشان در معاش ، وبركت داده نشدهاند در كسب « 1 » . وممكن است كه : معنى فقرهء اوّل اين باشد كه : بسا باشد كه كامل شود وبرسد بكمال خود ظنّ براه راست وبفقرهء دويم همان يكى از دو معنى مذكور باشد وحاصل هر دو فقره اين باشد كه : در مسائل يا در هر مطلبي چنين نيست كه آدمي در هر جا بفكر خود راه راست تواند يافت بلكه گاه هست كه ظنّ بآن أو را حاصل شود وگاه هست كه عاجز شود ومطلب وكسب آن بر أو عزيز گردد .
5375
ربّما أدرك العاجز حاحبة .
بسا باشد كه دريابد ناتوان حاجت خود را .
5376
ربّما خرس البليغ عن حجّته .
بسا باشد كه گنگ شود بليغ از برهان خود ، يعنى از دليل وبرهاني كه خواهد بر مطلب خود بگويد ، يا از سخن گفتنى كه دليل وبرهان بلاغت أو گردد ، وغرض از اين دو فقره بيان واقع است واميدوار گردانيدن ناتوانان ، واين كه بسبب ناتوانى مأيوس نگرديد از حصول مطلب ، بلكه بسيار باشد كه با ناتوانى برسند بحاجت خود ، واين كه توانا مغرور نشود بتوانائى خود ، بسيار باشد كه بليغ در وقت حاجت گنگ گردد پس هر يك بايد متوسّل بفضل خدا باشند .
5377
ربّما عمى اللّبيب عن الصّواب .
هامش
( 1 ) ابن الأثير در نهاية گفته : « والمحارف بفتح الرّاء هو المحروم المحدود الذي إذا طلب فلا يرزق أو يكون لا يسعى في انكسب ، وقد حورف كسب فلان إذا شدّد عليه في معاشه وضيق كأنه ميل برزقه من الانحراف عن الشيء وهو الميل عنه » . طريحى در مجمع - البحرين گفته : « والمحارف بفتح الرّاء المحروم الذي إذا طلب لا يرزق أو يكون لا يسعى في الكسب وهو خلاف قولك المبارك ومنه الحديث : لا تشتر من محارف فانّ صفقته لا بركة فيها ، والمحارف أيضا المنقوص من الحظّ لا ينموله مال والحرف بالضّم اسم منه ، وقد حورف كسب فلان إذا شدّد عليه في معاشه كأنّه ميل برزقه عنه » » . در منتهى الإرب گفته :
« محارف بفتح الرّاء بي بخت وروزى ، خلاف مبارك » .