است ؟ فرموده : ده شتر ، عرض كردم : چنانچه دو انگشت را ببرد چه مقدار مىپردازد ؟
حضرت فرمود : بيست ناقه ، گفتم : سه انگشت ؟ فرمود : سى شتر ، گفتم اگر چهار انگشت او را ببرد ؟ فرمود : بيست ناقه ، گفتم : سبحان الله ، سه انگشت را ميبرد سى شتر ، و چهار انگشت را ميبرد بيست شتر ! ! چنين چيزى در عراق بوديم به گوش ما رسيد از گوينده اش بيزارى جستيم ، و مىگفتيم اين را شيطان گفته است ، فرمود : آرام باش شتاب نكن اى أبان اين چنين رسول خدا صلَّى الله عليه و آله حكم خدا را بيان كرده است كه زن ديه اش برابر مرد است تا به يك سوّم ديهء كامل برسد ، و چون بيك سوّم رسيد ، زن ديه اش به نصف مرد باز مىگردد ، اى أبان تو مرا با قياس مأخوذ داشتى ، در حالى كه سنّت چنانچه با قياس سنجيده شود دين نابود خواهد شد .
شرح : « ظاهر عبارت - چنان كه فتواى مشهور فقها نيز همين است - دلالت دارد كه تا قبل از يك سوّم ديهء كامل ، زن و مرد مساوى هستند ، و چون ديه مبلغش يك سوّم ديهء تمام شد ، زن ديه اش نيم ديهء مرد خواهد بود ، و اين در صورتيست كه قطع يا ضرب در يك بار باشد ، مثلا با يك ضربت خطائى سه انگشت زن قطع شود يا چهار انگشت او ، نه اينكه در دو بار ، به اين معنى كه يك بار اشتباه كند و به خطا سه انگشت زن قطع شود ، و بار ديگر باز بخطا انگشتى ديگر را ، كه اگر چنين كند بايد يك بار ديه سه انگشت و يك بار ديهء يك انگشت را بدهد مگر آنكه چهار انگشت بيك ضرب قطع شده باشد كه آنگاه نيم ديه مرد است » .
5240 - محمّد بن حمران و جميل بن درّاج از امام صادق عليه السّلام پرسيدند
من لا يحضره الفقيه ( فارسي ) — صفحة 496
مساهمون: الشيخ الصدوق
ص٤٩٦