3 . هوا ، جرمى يكسان است كه جايگاه طبيعى آن بالاى عنصر آب و در زير آتش قرار دارد ، اين سبكى نسبى ( نسبت به آب و خاك ) عنصر هوا ، بين عناصر است . طبيعت هوا ، گرم وتر است .
نقش عنصر هوا ، بين موجودات ، ايجاد تخلخل « 1 » ، لطافت ، سبكى و تصاعد بين
آنها مىباشد .
4 . آتش ، جرمى يكسان كه جايگاه طبيعى آن بر فراز همه اجرام عنصرى مىباشد ، مكان طبيعى آن ( بخش انتهايى عنصر آتش ) سطح مقعر فلك است ، كه عالم كون
و فساد بدان منتهى مىگردد . اين ، سبكى مطلق عنصر آتش مىباشد . طبيعت آتش ، گرم و خشك است .
نقش عنصر آتش ، بين موجودات ايجاد نضج ( پختگى ) و لطافت بين آنها و علاوه بر آن ، با آميختن و جريان بين موجودات ، باعث نفوذ عنصر هوا بين عناصر مىشود « 2 » ، نقش ديگر آتش ، شكستن خلوص سردى دو عنصر سرد ( آب و زمين ) و كشاندن آن دو از محيط عنصريت ( ناسازگارى ) به سمت مزاجيت ( سازگارى بين عناصر ) مىباشد .
پيوسته دو عنصر سنگين ( آب و زمين ) در تكوّن و ثبات اعضا يارى رسانند ، و دو عنصر سبك ( هوا و آتش ) در تكوّن و جنبش ارواح ( روح حيوانى ، طبيعى و نفسانى ) ، و حركت بخشى به اعضا يارى مىرسانند ، اگرچه محرّك نخستين ، به اذن آفريدگار ، نفس ( ناطقه ) است . اين بود مبحث اركان . « 3 »
هامش
( 1 ) تخلخل ، جدا سازى و ايجاد خَلَل بين اجزاى مواد مىباشد ، مانند حلاجى پنبه كه هوا بين اجزاى آن نفوذ مىكند ، تخلخل در واقع زمينه ساز سبكى و تصاعد مىباشد .
( 2 ) هوا هر چند بر ايجاد سبكى و تصاعد مواد تأثير گذار است ولى به سبب ضعف حرارت ، قادر به جريان يافتن بين اجزاى آنها نمىباشد .
( 3 ) بحث اركان از مباحث طبيعيات قديم مىباشد كه وارد مباحث طبى شده است و به تعبير ابن سينا از موضوعات علم طب محسوب نمىشود ، بلكه از اصول پيش فرضى است كه بايد طبيب آن را بپذيرد ، لذا در تأويل نظريه عناصر چهارگانه مطالبى ارائه شده است ، كه در اينجا به اختصار در اين باره توضيح مىدهيم .