از زيد بن ارقم پرسيدند : چرا عثمان را كافر مىدانيد ؟ گفت به سه دليل ، مال ( مسلمانان ) را ميان توانگران به گردش در آورد ، ياران مهاجر پيامبر را به منزله كسانى كه با خدا و رسول مىجنگند قرار داد و به غير كتاب خدا رفتار كرد . « 1 »
حذيفه مىگفت : به حمد خدا در عثمان هيچ ترديدى ندارم اما در باره كشنده او مردّدم كه آيا هنگام كشتن عثمان ، خود كافر بود يا مؤمنى بود كه نيت خويش را ويژه او ساخته بود و در نهايت ايمان ، عثمان را به قتل رساند . « 2 »
( اين سوء رفتار با عمّار ) در حالى بود كه پيامبر فرموده بود : « عمّار پوست ميان چشم و بينى است » « 3 » و نيز فرمود : « ايشان را با عمّار چه كار ؟ آنها را به سوى بهشت فرا مىخواند و به دوزخش دعوت مىكنند » « 4 » و « هر كه با عمّار دشمنى ورزد با خداوند خصومت كرده و هر كس عمّار را به خشم آورد حق را خشمگين ساخته است . « 5 »
چه گناهى از عمّار سر زده بود ؟ چه سخن درشتى گفته بود كه سزاوار اين مجازات بود ؟ عثمان يا بايد از گناهى كه عمّار به سبب آن بر او اعتراض كرده بود دست مىكشيد و يا با پوزش و عذر ، شبهه عمّار را دفع مىكرد .
9 . عثمان ابو ذر را - با پيشينه نيكويى كه در اسلام داشت - مضروب ساخت و به ربذه تبعيد كرد . قاضى القضات پاسخ گفته كه شايد ابو ذر به ميل خود ربذه را برگزيده بود .
سيد مرتضى در ابطال سخن قاضى بيان كرده كه اخبار متواتر خلاف اين مطلب را نشان مىدهد زيرا مشهور آن است كه عثمان ابتدا او را به شام تبعيد كرد و چون
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 239 .
( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 239 .
( 3 ) . سيره ابن هشام ، ج 2 ، ص 115 ، شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 239 .
( 4 ) . العقد الفريد ، ج 2 ، ص 289 ، شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 239 .
( 5 ) . اسد الغابه ، ج 4 ، ص 44 ، الاصابه ، ج 2 ، ص 512 و در حاشيه آن الاستيعاب ، ج 2 ، ص 479 .