كارى مىكردند كه دشمن نتواند نزديك مدينه بيايد .
سلمان فارسى كه با فنون رزمى ايرانى آشنايى كامل داشت ، گفت : در سرزمين فارس ، هر موقع مردم با هجوم دشمن خطرناك رو به رو مىشوند ، در اطراف شهر « خندق » ژرفى مىكنند و از اين طريق از پيشرفت دشمن جلوگيرى مىكنند . از اين نظر بايد نقاط آسيبپذير مدينه را كه عبور و مرور وسايل نقلى و جنگى به آسانى صورت مىگيرد ، با خندق ژرفى در حصار انداخت و دشمن را از پيش روى در اين قسمت متوقف ساخت و با ساختن سنگرها در اطراف خندق به دفاع پرداخت و با پرتاب كردن تير و سنگ از برجها و سنگرها ، عبور دشمن از خندق را جلوگيرى كرد . « 1 »
پيشنهاد سلمان به اتفاق آرا تصويب شد و اين طرح دفاعى ، نقش مؤثرى در صيانت و حفاظت اسلام و مسلمانان داشت . قابل توجه اينكه پيامبر ، خود همراه گروهى موارد آسيببپذير را بررسى و محل حفر خندق را با خط مخصوصى تعيين كرد . قرار شد از « احد » تا « راتج » خندقى كنده شود و براى برقرارى نظم ، هر چهل ذراع را به ده نفر واگذار فرمود . پيامبر ، اولين كلنگ را خود به زمين زد و مشغول كندن زمين شد ؛ على عليه السّلام خاكها را بيرون مىريخت ، از صورت و پيشانى آن حضرت عرق ريزش مىكرد ، در حالى كه اين جملهها را به زبان جارى مىساخت :
لا عيش إلّا عيش الآخرة اللّهمّ اغفر الأنصار و المهاجرة ؛ زندگى واقعى زندگى اخروى است ، پروردگارا مهاجر و انصار را بيامرز .
پيامبر با اين كار گوشهاى از برنامه اسلام را نشان داد و به جامعه اسلامى تفهيم كرد كه فرمانده لشكر و پيشواى جمعيت بايد بسان افراد ديگر شريك غم بوده و پيوسته بارى از دوش آنان بردارد . از همين رو ، تلاش و كوشش پيامبر شور عجيبى در مسلمانان پديد آورد و همه بدون استثنا شروع به كار كردند . حتى يهوديان بنى قريظه كه با مسلمانان همپيمان بودند ، با دادن ابزار و ادوات كار به پيشرفت كار كمك كردند . « 2 »
هامش
( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 234 .
( 2 ) . واقدى ، المغازى ، ج 2 ، ص 445 .