و بدون توجه آيات زير را استماع كرد :
حم تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ ، غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ ، شَدِيدِ الْعِقابِ ذِي الطَّوْلِ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ ، ما يُجادِلُ فِي آياتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلادِ . . .
؛ اين كتاب از خداى قادر و دانا فرو فرستاده شده است ، خدايى كه بخشندهء گناهان و پذيرندهء توبهها است ، خدايى كه مجازاتش سنگين و نعمتش فراوان است ، جز او خدايى نيست ، سرانجام هر چيزى به سوى او است ؛ دربارهء آيات الهى جز كسانى كه كافرند مجادله نمىكنند ، فعاليّت و زندگى آنها در شهرها تو را نفريبد . . .
اين آيات - كه ما قسمتى از آن را نقل كرديم - حكيم عرب را سخت تحت تأثير قرار داد . هنگامى كه بنى مخزوم دور او را گرفتند و از وى خواستند كه دربارهء قرآن محمد داورى كند ، او قرآن را چنين ستود :
من از محمد امروز سخنى شنيدم كه از سنخ كلام انس و جن نيست ، و إنّ له لحلاوة و إنّ عليه لطلاوة و إنّ أعلاه لمثمر و إنّ أسفله لمغدق ، و إنّه يعلو و ما يعلى عليه ؛ شيرينى خاصى دارد و زيبايى مخصوصى ، شاخسار آن پرميوه و ريشههاى آن پربركت است ، سخنى است برجسته و هيچ سخنى از آن برجستهتر نيست .
اين جملهها را گفت و راه خود را پيش گرفت و قريش چنان گمان كردند كه وى به آيين محمد گرويده است . « 1 »
به قول يكى از دانشمندان « 2 » اين جمله نخستين تقريظ از جانب بشر دربارهء قرآن است . تدبّر در اين گفتار ، نحوهء اعجاز قرآن را در آن روزگار روشن مىسازد و معلوم مىشود كه علّت اعجاز قرآن براى آن گروه ، همان جذبه و كشش و حلاوت و شيرينى فوق العادهء آن بود كه در غير قرآن ، آن لذت و لطافت را نمىيافتند .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 10 ، ص 387 .
( 2 ) . علّامه شهرستانى ، در كتاب المعجزة الخالدة ، ص 66 .