فرهنگ عاشورا
مقصود ، مجموعهء مفاهيم ، سخنان ، اهداف و انگيزهها ، شيوههاى عمل ، روحيات و اخلاقيّات والايى است كه در نهضت كربلا گفته شده يا به آنها عمل شده يا در حوادث آن نهضت ، تجسّم يافته است . اين ارزشها و باورها هم در كلمات سيد الشهدا « ع » و اصحاب و فرزند متجلّى است ، هم در رفتارشان در جريان آن قيام . فرهنگ عاشورا را بايد از كسانى آموخت كه دست و دلشان و فكر و عملشان در كار عاشورا بوده است . پيش از آنكه ديگران و نسلهاى بعدى و تحليلگران پس از واقعه بخواهند فرهنگ عاشورا را معرفى كنند ، در حرفها و هدفهاى خود نقش آفرينان حماسهء كربلا ، اين فرهنگ ، بوضوح مطرح شده است و بىواسطه آن را نشان مىدهد . اين فرهنگ را از خلال زيارتنامهها ، مقتلها ، رجزها ، خطبهها و نيز بررسى حوادث و رخدادهاى عاشورا مىتوان استخراج كرد و همين فرهنگ است كه در هر جا و در ميان هر قومى باشد ، كربلا آفرين مىگردد و انسانها را مبارزانى با ستم و مدافعانى نسبت به حق تربيت مىكند .
فرهنگ عاشورا همان زير بناى عقيدتى و فكرى است كه در امام حسين « ع » و شهداى كربلا و اسراى اهل بيت « ع » بود و سبب پيدايش آن حماسه و ماندگارى آن قيام شد .
مجموعهء آن باورها و ارزشها و مفاهيم را مىتوان در عنوانهاى زير خلاصه كرد : مقابله با تحريف دين ، مبارزه با ستم طاغوتها و جور حكومتها ، عزّت و شرافت انسان ، ترجيح مرگ سرخ بر زندگى ذلّت بار ، پيروزى خون بر شمشير و شهادت بر فاجعه ، شهادت طلبى و آمادگى براى مرگ ، احياء فريضهء امر به معروف و نهى از منكر و سنّتهاى اسلامى ، فتوّت و جوانمردى حتّى در برخورد با دشمن ، نفى سازش با جور يا رضايت به ستم ، اصلاح طلبى در جامعه ، عمل به تكليف به خاطر رضاى خدا ، تكليفگرايى چه به صورت فتح يا كشته شدن ، جهاد و فداكارى همه جانبه ، قربانى كردن خود در راه احياء دين ، آميختن عرفان با حماسه و جهاد با گريه ، قيام خالصانه براى خدا ، نماز اوّل وقت ، شجاعت و شهامت در برابر دشمن ، صبر و مقاومت در راه هدف تا مرز جان ، ايثار ، وفا ، پيروزى گروه اندك ولى حق بر انبوه گروه باطل ، هوادارى از امام حق و برائت و بيزارى از حكام جور ، حفظ كرامت امّت اسلامى ، لبّيك گويى به فرياد استغاثهء مظلومان ، فدا شدن انسانها در راه ارزشها و . . .
براى تك تك محورهاى ياد شده ، مىتوان از سخنان امام حسين « ع » و اصحابش ، يا