امّا موقعيّت جغرافيايى فرات : « شطّى است در مغرب كشور عراق و متشكّل است از دو شعبهء « قره سو » و « مراد چاى » كه سرچشمهء آنها نزديك رود « ارس » در ارمنستان تركيّه است . موقعى كه دو شعبهء قرهسو و مراد چاى به هم مىرسند ، فرات به دجله نزديك مىشود ، ولى مجدّدا دجله متوجّه جنوب شرقى شده و فرات به سمت مغرب مايل مىشود و سپس در نزديكى خليج فارس به رود دجله مىپيوندد و از آن پس مجموع اين دو رود به نام « شطّ العرب » خوانده مىشود و به خليج فارس مىريزد . سرزمينى را كه بين دو رود دجله و فرات واقع است « الجزيره » مىگويند . طول رودخانهء فرات تقريبا 2900 كيلومتر است . جريان فرات در جلگهء بين النهرين بسيار ملايم است و داراى بسترى عريض مىباشد . يگانه عامل حاصلخيزى خاك عراق و جلب جمعيّت در جلگهء خشك و گرم بين النهرين ، دو رود فرات و دجله مىباشد . بابل ، پايتخت قديم كشور بابل در ساحل فرات بنا شده بود . » « 1 »
- شريعه ، نهر علقمه ، آب ، سقّا ، عباس ، عطش ، مهريّهء زهرا
فرد
اشعار نسخههاى تعزيه ، كه از روى آن در شبيهخوانيها و تعزيهها برنامه اجرا كنند . « 2 »
شايد به دليل آنكه روى يك برگهء جدا نوشته مىشود ، به آن نسخهها فرد مىگويند . دهخدا مىنويسد : ورقهاى به مقدار نصف قطع خشتى كه مستوفيان بر آن جمع و خرج ولايتى يا ايالتى يا خرج خاصّى را مىنوشته و زير هم دسته مىكردهاند . « 3 »
- بياض ، تعزيه ، نسخه
فرزدق
همام بن غالب ( فرزدق ) شاعرى بزرگ و هوادار اهل بيت پيامبر بود كه در مدح امام سجّاد « ع » ، قصيدهء بلند خويش را در مكّه سرود ( هذا الّذي تعرف البطحاء وطأته . . . ) و به دنبال آن به زندان افتاد و حضرت سجّاد « ع » برايش صلهاى فرستاد . امام حسين « ع » هنگام سفر به سوى عراق ، در محلّى به نام صفاح ( يا در منزلى ديگر ) با فرزدق برخورد كرد كه از كوفه مىآمد . اوضاع كوفه را پرسيد ، وى جواب داد : دلهاى مردم با تو ولى شمشيرهايشان
هامش
( 1 ) - فرهنگ فارسى ، معين .
( 2 ) - موسيقى مذهبى ايران ، حسن مشحون ، ص 40 .
( 3 ) - لغتنامه ، دهخدا .