بازگشت به خيمهها با سپاه دشمن كه فرات را در محاصره داشتند درگير شد و دستهايش قطع گرديد و به شهادت رسيد . البته پيش از آن نيز چندين نوبت . همركاب با سيد الشهدا به ميدان رفته و با سپاه يزيد جنگيده بود . عباس ، مظهر ايثار و وفادارى و گذشت بود . وقتى وارد فرات شد ، با آنكه تشنه بود ، امّا بخاطر تشنگى برادرش حسين « ع » آب نخورد و خطاب به خويش چنين گفت :
يا نفس من بعد الحسين هونى * و بعده لا كنت ان تكونى
هذا الحسين وارد المنون * و تشربين بارد المعين
تاللّه ما هذا فعال دينى
و سوگند ياد كرد كه آب ننوشد . « 1 » وقتى دست راستش قطع شد ، اين رجز را مىخواند :
و اللّه ان قطعتموا يمينى * انّى احامى ابدا عن دينى
و عن امام صادق اليقين * نجل النّبى الطّاهر الأمين
و چون دست چپش قطع شد ، چنين گفت :
يا نفس لا تخشى من الكفّار * و ابشرى برحمة الجبّار
مع النّبى السّيد المختار * قد قطعوا ببغيهم يسارى
فاصلهم يا ربّ حرّ النّار
شهادت عباس ، براى امام حسين بسيار ناگوار و شكننده بود . جمله پرسوز امام ، وقتى كه به بالين عباس رسيد ، اين بود : « الآن انكسر ظهرى و قلّت حيلتى و شمت بى عدوّى » . « 2 » و پيكرش ، كنار « نهر علقمه » ماند و سيد الشهدا به سوى خيمه آمد و شهادت او را به اهل بيت خبر داد . هنگام دفن شهداى كربلا نيز ، در همان محلّ دفن شد . از اين رو امروز حرم ابا الفضل « ع » با حرم سيد الشهدا فاصله دارد .
مقام والاى عباس بن على « ع » بسيار است . تعابير بلندى كه در زيارتنامهء اوست ، گوياى آن است . اين زيارت كه از قول حضرت صادق « ع » روايت شده ، از جمله چنين دارد :
« السلام عليك ايّها العبد الصّالح المطيع للّه و لرسوله و لأمير المؤمنين و الحسن و الحسين . . .
اشهد اللّه انّك مضيت على ما مضى به البدريّون و المجاهدون فى سبيل اللّه المناصحون فى
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، ج 45 ، ص 41 .
( 2 ) - معالى السبطين ، ج 1 ، ص 446 . مقتل خوارزمى ، ج 2 ، ص 30 .