پديدار گشته است . . . دولت اموى پس از اين جنبش ، به قدر عمر يك انسان طبيعى دوام نكرد و از شهادت حسين تا انقراض آنان بيش از شصت و اندى سال نگذشت .
- احمد محمود صبحى : اگر چه حسين بن على « ع » در ميدان نظامى يا سياسى شكست خورد ، امّا تاريخ ، هرگز شكستى را سراغ ندارد كه مثل خون حسين « ع » به نفع شكستخوردگان تمام شده باشد . خون حسين ، انقلاب پسر زبير و خروج مختار و نهضتهاى ديگر را در پى داشت ، تا آنجا كه حكومت اموى ساقط شد و نداى خونخواهى حسين ، فريادى شد كه آن تختها و حكومتها را به لرزه در آورد .
- آنطون بارا ( مسيحى ) : اگر حسين از آن ما بود ، در هر سرزمينى براى او بيرقى بر مىافراشتيم و در هر روستايى براى او منبرى برپا مىنموديم و مردم را با نام حسين به مسيحيّت فرا مىخوانديم .
- گيبون ( مورخ انگليسى ) : با آنكه مدّتى از واقعهء كربلا گذشته و ما هم با صاحب واقعه هم وطن نيستيم ، مع ذلك مشقّات و مشكلاتى كه حضرت حسين « ع » تحمّل نموده ، احساسات سنگيندلترين خواننده را بر مىانگيزد ، چندانكه يك نوع عطوفت و مهربانى نسبت به آن حضرت در خود مىيابد .
- نيكلسون ( خاورشناس معروف ) : بنى اميّه ، سركش و مستبدّ بودند ، قوانين اسلامى را ناديده انگاشتند و مسلمين را خوار نمودند . . . و چون تاريخ را بررسى كنيم ، گويد :
دين بر ضدّ فرمانفرمايى تشريفاتى قيام كرد و حكومت دينى در مقابل امپراتورى ايستادگى نمود . بنا بر اين ، تاريخ از روى انصاف حكم مىكند كه خون حسين « ع » به گردن بنى اميّه است .
- سر پرسى سايكس ( خاورشناس انگليسى ) : حقيقتا آن شجاعت و دلاورى كه اين عدّه قليل از خود بروز دادند ، به درجهاى بوده است كه در تمام اين قرون متمادى هر كسى كه آن را شنيد ، بىاختيار زبان به تحسين و آفرين گشود . اين يك مشت مردم دلير غيرتمند ، مانند مدافعان ترموپيل ، نامى بلند غير قابل زوال براى خود تا ابد باقى گذاشتند .
- تاملاس توندون ( هندو ، رئيس سابق كنگرهء ملّى هندوستان ) : اين فداكاريهاى عالى از قبيل شهادت امام حسين « ع » ، سطح فكر بشريّت را ارتقا بخشيده است و خاطرهء آن شايسته است هميشه باقى بماند و يادآورى شود .
فرهنگ عاشورا ( فارسي ) — صفحة 282
مساهمون: جواد محدثى
ص٢٨٢