به شرط الفقر و العجز عن التكسب و على الاب نفقة الولد فان فقد او عجز فعلى اب الاب و هكذا فان فقدوا فعلى الام فان فقدت فآباؤها و امّا المملوك فتجب نفقته على مولاه
شرح
كنند .
و نيز بر والدين است كه مخارج اولاد خويش را هر چند كه پائين روند يعنى اولاد ، اولاد اولاد ، اولادِ اولادِ اولاد و . . . را بپردازند با همان دو شرط .
مسئلة : در رتبه اوّل نفقه فرزندان بر پدر واجب است و اگر پدر از دار دنيا رفته باشد يا فقير باشد و نتواند خرجى دهد بر پدر پدر واجب است و اگر اجداد پدرى هم نبودند يا فقير تشريف داشتند مخارج اولاد بر مادرشان واجب مىشود و اگر مادر هم نباشد يا فقير باشد بر پدر و مادر او كه اجداد مادرى طفل هستند واجب مىشود [ امّا ساير خويشاوندان از قبيل : برادر - خواهر - عمو - عمه - دائى خاله و . . . مانند اجنبى و بيگانه هستند كه جهت رفع ضرورت بايد كمك كنند و گرنه نفقه دادن بر آنان فرض نيست ] .
و امّا مملوكيت : نفقه و مخارج غلام و كنيز بر عهدهء مولى است و مىتواند به آنها اجازه در كسب و تجارت دهد تا آنان مخارج خويش را از راه كسب فراهم سازند و اگر كسب آنها خرج آنان را تأمين نكند بايد مولى تكميل نمايد و باقيمانده ، را بپردازد .
مسأله : مخارج چهار پايان بر عهدهء صاحبان آنها است و بايد بپردازند و اگر امتناع كنند حاكم شرع آنها را مجبور مىكند كه يا حيوان بىزبان را بفروشند و يا اگر قابل تزكيه است او را ذبح كنند و يا اگر نه مىفروشد و نه مىكشد بايد انفاق كند و علوفه به آنها بدهد .
در حفظ و رسيدگى به نباتات مطلقاً و خصوص درختان اختلاف است و گروهى از فقها آن را واجب دانستهاند .