مُتَشابِهاتٌ « 1 » .
آيات قرآن را تقسيم مىكند به آيات محكم و آيات متشابه . بعد آيات محكم قرآن را امّ الكتاب ( مادر كتاب ) مىنامد . به اين اعتبار اينها را آيات مادر مىخواند كه اينها توضيح دهنده و تفسير كنندهء آيات ديگر است . آيات متشابه يعنى آياتى كه [ در آنها ] حقيقتى به يك صورت كلى بيان شده است كه اين حقيقتِ به صورت كلى را به شكلهاى مختلف مىشود توضيح و تفسير كرد ، تا ما چگونه تفسير كنيم . اين چگونگى را با آيات مادر بايد به دست آورد . تعبير خيلى خوبى است كه خود قرآن « آيات مادر » تعبير مىكند . حالا ما براى اين مطلب مثالى از همين مسئلهء « ما نحن فيه » ذكر مىكنيم تا هم مطلب خودمان را توضيح داده باشيم و هم آن آيه را درست براى شما روشن كرده باشيم .
در سراسر قرآن عموم مشيت الهى به چشم مىخورد . قرآن يك كتاب توحيدى عجيبى است ، يعنى هميشه بشر را از شرك دور مىكند و اين را كه كسى خيال كند در عالم حادثهاى رخ مىدهد كه از علم يا قدرت و يا مشيت خدا بيرون باشد هرگز نمىپذيرد . اين است كه مىبينيم عبارت « مَنْ يَشاءُ » يا « ما يَشاءُ » ( آنچه خدا بخواهد ) در قرآن زياد به چشم مىخورد . جز آنچه خدا بخواهد چيز ديگرى در عالم واقع نمىشود . يك مسلمان اگر به قرآن اعتقاد دارد بايد اينطور معتقد باشد كه چيزى كه خدا نخواهد در عالم واقع نمىشود ، پس هرچه واقع مىشود به مشيت خدا واقع مىشود . ولى اينكه همه چيز به مشيت خداست ، چگونگىاش تفسير مىخواهد .
ممكن است ما آن را همانطورى تصور كنيم كه به اصطلاح ، جبرى مذهبها يا به اصطلاح كلامى « اشاعره » - كه فرقهاى از اهل تسنن بودند - توضيح مىدادند . اينها در عالم هيچ چيزى را شرط هيچ چيزى نمىدانستند و از اين مسئله كه همه چيز به مشيت خداست اينطور مىخواستند نتيجهگيرى كنند كه : پس در عالم هيچ چيزى شرط هيچ چيزى نيست . اگر واقعاً ما از اين مسئله كه در قرآن است كه همه چيز به مشيت خداست اينطور استنباط كنيم كه هيچ چيزى شرط هيچ چيزى نيست ،
هامش
( 1 ) . آلعمران / 7 .