يك هويت و يك « من » قائل بود ، يك « من » تحقير شده ، يك « من » مستَذَلّ ، يك من پامال شده ، يك منى كه شرافت و كرامت خودش را فراموش كرده ، تاريخ خودش را فراموش كرده . اين « من » و « خود » ش را بايد به ياد او آورد . اين بود كه به تاريخ صدر اسلام ، به گذشته اسلام ، به تمدن اسلامى در گذشته ، به فرهنگ اسلامى در گذشته تكيه مىكرد ، « خود » اين ملت را به يادش مىآورد ، به اين ملت روحيه مىداد . البته در آن زمان نمىتوانست زياد اثر خودش را ببخشد گو اين كه اين بذر نتيجه داد . ما در بعضى كتابها و مقالات از افرادى كه مطالعاتى روى دنياى اسلام دارند - و اى كاش اين مطالعات را مىتوانستيم گسترش بدهيم - مىخوانيم كه الان در تمام كشورهاى اسلامى نهضتهاى اسلامى بر اساس جستجوى هويت اسلامى وجود دارد ، حتى در كشورهايى كه ما در روزنامهها كمتر اسمشان را مىبينيم . در اندونزى ، فيليپين ، هندوستان و پاكستان وجود دارد ؛ در تمام كشورهاى عربى نهضتهايى ماهيتا اسلامى يعنى بر اساس طرد كردن همه ارزشهاى غيراسلامى و تكيه بر ارزشهاى مستقل اسلامى وجود دارد . اكنون در همين جريان مصر و گرايش انور سادات به طرف غرب و در مقابل ، گرايشهاى كمونيستى كه در كشورهاى عربى وجود دارد كه اين دو هميشه عصاى يكديگر هستند و يكديگر را تكميل مىكنند ، مخصوصا بعد از پيروزى انقلاب ايران جنبش عظيمى در مصر در ميان همه طبقات و بالخصوص طبقه روشنفكر و تحصيلكرده وجود دارد كه در جستجوى هويت اسلامى و ارزش اسلامى خودشان هستند . آشنايى دارم كه در آمريكاست ، مىپرسيد آيا اين تظاهرات بسيار عظيم به نفع انقلاب ايران كه در قاهره صورت مىگيرد در ايران منعكس مىشود ؟ گفتم نه . تعجب مىكرد كه چطور در ايران منعكس نمىشود . گفتم لابد راديو تلويزيون اين امكان را ندارد . مىگفت در خود آمريكا اينها را نشان مىدهند ، عجيب تكان دهنده است .
نتيجه
اگر اين نظريه درست باشد « 1 » كه انقلاب ما يك انقلاب ماهيتا اسلامى است ولى به آن معنا كه ذكر شد ( نه يك انقلاب صرفا معنوى كه انقلاب فقط براى نيايش و عبادت
هامش
( 1 ) . « اگر » مىگويم چون ممكن است شما انتقاد داشته باشيد ، بايد روى اينها بحث كنيم .