« شيخ اشراق » است كه در حدود سالهاى 581 - 590 در حلب به قتل رسيد .
سهروردى عارف در حدود سال 632 درگذشته است .
د . ابن الفارض مصرى . از عرفاى طراز اول محسوب است . اشعار عربى عرفانى در نهايت اوج و كمال ظرافت دارد . ديوانش مكرر چاپ شده و فضلا به شرحش پرداختهاند . يكى از كسانى كه ديوان او را شرح كرده عبدالرحمن جامى عارف معروف قرن نهم است .
اشعار عرفانى او در عربى با اشعار عرفانى حافظ در زبان فارسى قابل مقايسه است . محيى الدين عربى به او گفت : خودت شرحى بر اشعارت بنويس . او گفت :
كتاب فتوحات مكيّه شما شرح اين اشعار است .
ابن فارض از افرادى است كه احوالى غيرعادى داشته ؛ غالباً در حال جذبه بوده است و بسيارى از اشعار خود را در همان حال سروده است . ابن الفارض در سال 632 درگذشته است .
ه . محيى الدين عربى حاتمى طايى اندلسى . از اولاد حاتم طايى است . در اندلس تولد يافته اما ظاهراً بيشتر عمر خود را در مكه و سوريه گذرانده است . شاگرد شيخ ابومدين مغربى اندلسى از عرفاى قرن ششم است . سلسلهء طريقتش با يك واسطه به شيخ عبدالقادر گيلانى سابق الذكر مىرسد .
محيى الدين كه احياناً با نام « ابن العربى » نيز خوانده مىشود ، مسلّماً بزرگترين عرفاى اسلام است . نه پيش از او و نه بعد از او كسى به پايهء او نرسيده است . به همين جهت او را « شيخ اكبر » لقب دادهاند .
عرفان اسلامى از به دو ظهور قرن به قرن تكامل يافت . در هر قرنى - چنان كه اشاره شد - عرفاى بزرگى ظهور كردند و به عرفان تكامل بخشيدند و بر سرمايهاش افزودند . اين تكامل تدريجى بود ولى در قرن هفتم به دست محيى الدين عربى جهش پيدا كرد و به نهايت كمال خود رسيد .
محيى الدين عرفان را وارد مرحلهء جديدى كرد كه سابقه نداشت . بخش دوم عرفان يعنى بخش علمى و نظرى و فلسفى آن وسيلهء محيى الدين پايه گذارى شد .
عرفاى بعد از او عموماً ريزه خوار سفرهء او هستند . محيى الدين علاوه بر اينكه عرفان را وارد مرحلهء جديدى كرد ، يكى از اعاجيب روزگار است ؛ انسانى است شگفت و به همين دليل اظهار عقيدههاى متضادى دربارهاش شده است .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 59
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٩