مقامات عالى مىرسد - خيلى خيلى كم مىبينيم ، آنقدر كم مىبينيم كه بايد بگوييم نيست ؛ يعنى اگر آن را با دستورهايى كه در متون اسلام آمده است مقايسه كنيم مىبينيم با اينكه عرفا همه چيز را از دستورهاى اسلام الهام گرفتهاند ، اين الهام را كمتر گرفتهاند و شايد سرّش اين بوده كه كمتر نكتهء اين مطلب را درك كردهاند
عزت نفس در قرآن و حديث
در اسلام با همهء اينها كه
نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى
هست ،
إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ
هست ،
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها . وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها
هست ، موتوا قَبْلَ انْ تَموتوا هست ، در عين حال روى عزت نفس هم تكيه شده است . قرآن مىفرمايد :
وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ
« 1 » . نمىگويد عزت نفس خودپرستى است . پيغمبر فرمود : اطْلُبُوا الْحَوائِجَ بِعِزَّةِ الْانْفُسِ . بشر به بشر حاجت پيدا مىكند . فرمود : اگر حاجتى داريد هيچ وقت پيش كسى با ذلت حاجت نخواهيد ، با عزت نفس بخواهيد ؛ يعنى عزت خودتان را لكهدار نكنيد ، نگوييد از نظر جهاد نفس و مبارزه با هواى نفس بهتر است كه به شكل يك گدا از كسى چيزى بخواهم ؛ نه ، اسلام اجازه نمىدهد . اگر حاجتى پيش كسى دارى ، با عزت نفس حاجت خود را از او بخواه و بگير .
ببينيد على عليه السلام در ميدان جنگ چه مىگويد . اينجا صحبت از عزت نفس و شرافت است ، مىفرمايد : فَالْمَوْتُ فى حَياتِكُمْ مَقْهورينَ وَ الْحَياةُ فى مَوْتِكُمْ قاهِرينَ « 2 » .
تن مرده و گريهء دوستان * به از زنده و خندهء دشمنان
مرا عار آيد از اين زندگى * كه سالار باشم كنم بندگى
امام حسين عليه السلام مىفرمايد : مَوْتٌ فى عِزٍّ خَيْرٌ مِنْ حياةٍ فى ذُلٍّ « 3 » مردن در سايهء عزت بهتر است از زندگى با ذلت . امام حسين عليه السلام نمىگويد جهاد با نفس حكم مىكند كه ما تن به حكم يزيد و ابن زياد بدهيم ، چون بيشتر با نفس خودمان مجاهده كردهايم ! .
الا وَ انَّ الدَّعِىَّ ابْنَ الدَّعِىِّ قَدْ رَكَزَ بَيْنَ اثْنَتَيْنِ بَيْنَ السِّلَّةِ وَ الذِّلَّةِ وَ هَيْهاتَ
هامش
( 1 ) منافقون / 8
( 2 ) نهج البلاغه ، خطبهء 51
( 3 ) ملحقات احقاق الحق ، ج 11 / ص 601