ثروت يا مال
ثروت يا مال عبارت است از هر چيزى كه يكى از حوائج طبيعى يا اعتبارى ، ضرورى يا تجملى بشر را برآورد . ( ولى به عقيده بعضى مال يا ثروت عبارت است از چيزى كه بشر آن را با كار به وجود آورده است . ) .
همانطور كه در فقه گفته شده است لازمه ثروت بودن و ماليّت ، مملوكيّت نيست ، زيرا ممكن است مالى تصاحب نشده باشد يا آنكه از نوع اموالى باشد كه منافعش به عموم تعلق داشته باشد ، مانند اراضى مفتوحة عنوة ، يا به طبقه خاصى تعلق داشته باشد ، مانند اوقاف . از آن طرف ممكن است چيزى مملوك باشد ولى به علت كافى نبودن براى رفع احتياج بشر به واسطه خردى ، مال و ثروت شمرده نشود ، مانند يك حبه گندم . بر حبه گندم آثار مملوكيت ممكن است بار شود ؛ ديگران بدون رضايت صاحب آن حق اتلاف و تصرف در آن ندارند اما چون ماليت ندارد قابل خريد و فروش نيست و به اصطلاح داراى ارزش نيست و قابليت مبادله ندارد ، لهذا مىتوان گفت ضمانآور نيز نيست ، مصداق « مَنْ اتْلَفَ مالَ الْغَيْرِ فَهُوَ ضامِنٌ » يا عَلَى الْيَدِ ما اخَذَتْ حَتّى تُؤَدِّيَهُ نيست .
عامل توليد كننده ثروت گاهى يك چيز و گاهى دو چيز و گاهى سه چيز مىباشد ؛ به اين ترتيب : .
الف . ثروتهايى كه فقط طبيعت در توليد و ايجاد آنها دخالت دارد ؛ مانند ميوههاى جنگلى ، گلهاى صحرايى ، گياهان دارويى و علفهايى كه به درد حيوانات