جوياى يقين
در همهء كشور عظيم سلجوقى نظاميهء بغداد و نظاميهء نيشابور مثل دو ستارهء روشن مىدرخشيدند . طالبان علم و جويندگان بينش ، بيشتر به يكى از اين دو دانشگاه عظيم هجوم مىآوردند . رياست و كرسى بزرگ تدريس نظاميهء نيشابور ، در حدود سالهاى 450 - 478 ، به عهدهء ابوالمعالى امام الحرمين جوينى بود . صدها نفر دانشجوى جوان جدى در حوزهء تدريس وى حاضر مىشدند و مىنوشتند و حفظ مىكردند . در ميان همهء شاگردان امام الحرمين سه نفر جوان پرشور و بااستعداد بيش از همه جلب توجه كرده انگشت نما شده بودند : محمد غزالى طوسى ، كياهراسى ، احمدبن محمد خوافى .
سخن امام الحرمين دربارهء اين سه نفر گوش به گوش و دهان به دهان مىگشت كه : « غزالى دريايى است مواج ، كيا شيرى است درنده ، خوافى آتشى است سوزان . »
از اين سه نفر نيز محمد غزالى مبرزتر و برازندهتر مىنمود . از اين رو چشم و چراغ حوزهء علميهء نيشابور آن روز محمد غزالى بود .
امام الحرمين در سال 478 هجرى وفات كرد . غزالى كه ديگر براى خود عِدل و همپايهاى نمىشناخت ، آهنگ خدمت وزير دانشمند سلجوقى ، خواجه نظام الملك طوسى كرد كه محضرش مجمع ارباب فضل و دانش بود . در آنجا نيز مورد احترام و محبت قرار گرفت . در مباحثات و مناظرات بر همهء اقران پيروز شد ! ضمنا كرسى