دو همكار
صفا و صميميت و همكارى صادقانهء هشام بن الحكم و عبد اللَّه بن يزيد اباضى مورد اعجاب همهء مردم كوفه شده بود . اين دو نفر ضرب المثل دو شريك خوب و دو همكار امين و صميمى شده بودند . ايندو به شركت يكديگر يك مغازهء خرازى داشتند ، جنس خرازى مىآوردند و مىفروختند . تا زنده بودند ميان آنها اختلاف و مشاجرهاى رخ نداد .
چيزى كه موجب شد اين موضوع زبانزد عموم مردم شود و بيشتر موجب اعجاب خاص و عام گردد ، اين بود كه اين دو نفر از لحاظ عقيدهء مذهبى در دو قطب كاملا مخالف قرار داشتند ، زيرا هشام از علما و متكلمين سرشناس شيعهء اماميه و ياران و اصحاب خاص امام جعفر صادق عليه السلام و معتقد به امامت اهل بيت بود ، ولى عبد اللَّه بن يزيد از علماى اباضيه « 1 » بود . آنجا كه پاى دفاع از عقيده و مذهب بود ، اين دو
هامش
( 1 ) . اباضيه يكى از فرق ششگانهء خوارجند . خوارج چنان كه مىدانيم نخست در حادثهء صفين پيدا شدند و آنها جمعى از اصحاب على عليه السلام بودند كه ياغى شدند و بر آن حضرت شوريدند . اين دسته چون از طرفى بر مبناى عقيده كار مىكردند و از طرف ديگر جاهل و متعصب بودند ، از خطرناكترين جمعيتهايى بودند كه در ميان مسلمين پيدا شدند و هميشه مزاحم حكومتهاى وقت بودند .
خوارج عموما در تبرى از على عليه السلام و عثمان اتفاق داشتند و غالبا ساير مسلمين را كه در عقيده با آنها متفق نبودند كافر و مشرك مىدانستند ، ازدواج با ديگر مسلمين را جايز نمىدانستند و به آنها ارث نمىدادند و اساسا خون و مال آنها را مباح مىدانستند ؛ ولى فرقهء اباضيه از ساير فرق خوارج ملايمتر بودند ، ازدواج و حتى شهادت آنان را صحيح مىدانستند و مال و خون آنها را نيز محترم مىشمردند .
رئيس اباضيه مردى است به نام « عبد اللَّه بن اباض » كه در اواخر عهد خلفاى اموى خروج كرد . رجوع شود به ملل و نحل شهرستانى ، جلد 1 ، چاپ مصر ، صفحهء 172 و صفحهء 212 .